Ein­elti kvenna á vinnu­stað lúmskt og ein­kennist af gaslýsingu

Kristín Helga Magnúsdóttir útskrifaðist nýverið úr heilbrigðisvísindum, með áherslu á sálræn áföll og ofbeldi, frá Háskólanum á Akureyri. Í meistararitgerð hennar, „Ég var bara svona skugginn af sjálfri mér“, rannsakaði hún einelti á vinnustöðum, þá sérstaklega þar sem konur eru gerendur.

Kveikjan að rannsókninni var samtal sem Kristín átti við vinkonu sína, Telmu Ásdísardóttur sem hefur rekið samtökin Drekaslóð undanfarin ár, þar sem kom í ljós að um sextíu mál hefðu ratað inn á hennar borð þar sem þolendur höfðu lent í einelti á vinnustað.

„Í einu tilviki var það karlmaður sem var gerandi en í öllum hinum tilvikunum voru það konur. Það vakti áhuga minn og mig langaði að skoða það nánar,“ segir Kristín sem ræddi við Sindra Sindrason í Íslandi í dag.

Varstu hissa?

„Mjög hissa, maður heyrir meira um konur sem eru að leggja í einelti en mér datt ekki í hug að þetta væri svona svakaleg mikill munur,“ segir hún.

Komist upp með eineltið

Kristín segir einelti sem konur beita á vinnustöðum vera lúmskt en fari stigvaxandi eftir því sem á það líður. Oft taki langan tíma áður en eineltið uppgötvist.

„Þetta eru orð sem konur nota og eineltið fer alltaf stigvaxandi. Þær virðast komast upp með hegðun sem sést ekki endilega strax. Þegar ég var að taka viðtölin þá hafði fólk í nokkrum tilvikum ekki áttað sig á því hvað væri að eiga sér stað og að það væri að verða fyrir einelti. Það tók nokkra mánuði og jafnvel einhverjir búnir að vera á vinnustaðnum í einhver ár og búnir að sætta sig við þessa hegðun,“ segir Kristín.

Í mörgum tilvikum hafi það verið þriðji aðili, fagmaður, læknir eða starfsmaður hjá Virk endurhæfingu, sem benti þolendum á að þau hefðu lent í einelti á vinnustað.

Hvernig orð nota þau?

„Það er rosamikið verið að tala niður til einstaklingsins. Gaslýsing var frekar áberandi, sem er tiltölulega nýtt hugtak sem við notum, og fólk fór að trúa því að það væri lélegir starfsmenn, fór að efast um sjálft sig í starfi og taldi sig ekki vera góðan starfskraft,“ segir Kristín.

Efast um þolendur og gerendur sluppu billega

Kristín talaði við tíu þolendur, þar af níu konur og einn karlmann þó hún hefði viljað tala við fleiri. Hún segir birtingarmyndir eineltisins þó áþekkar, allavega út frá þeim viðmælendum sem hún ræddi við. Geirarnir þar sem eineltið átti sér stað hafi verið nokkuð ólíkir.

„Þetta voru heilbrigðisstofnanir, skólar og leikskólar meðal annars. En þetta voru staðir þar sem eru fleiri kvenkyns starfsmenn,“ segir Kristín.

Þetta er alltaf yfirmaður sem leggur í einelti?

„Ekki alltaf, það var í flestum tilvikum en í tveimur þeirra voru þetta samstarfskonur,“ segir hún.

Veistu til þess að gerendurnir hafi verið ávíttir eða talað við þá?

„Það var í einhverjum tilvikum gert en ekki alltaf. Eitt af því sem kom mér hvað mest á óvart í niðurstöðunum, því einn hluti þeirra fjallaði um viðbrögð vinnustaðarins það er hvernig var unnið með þolendur og málin, var hvað það var illa gert. Allir sem ég talaði við þurftu að hafa vinnustaðinn og í flestum tilvikum yfirgaf þolandinn vinnustaðinn út af eineltinu en gerandinn var ennþá í sinni stöðu,“ segir Kristín.

Þegar málin voru tilkynnt, hvort sem það var til yfirmanns eða mannauðsstjóra, þá hafi viðbrgöðin oft einkennst af efasemdum í garð þolandans. Viðkomandi hafi fengið tiltal en síðan ekkert meira verið gert.

Leitaði til Drekaslóðar vegna kynferðisofbeldis í æsku

Kristín Helga hefur sjálf ekki lent í einelti en leitaði þó sjálf til Drekaslóðar árið 2012 vegna kynferðisofbeldis í æsku.

„Ég var misnotuð kynferðislega oft sem barn af ættingja og þannig kemst ég inn í samtökin, kynnist Telmu mjög vel, hún hjálpar mér mjög mikið og ég fer þar í hópastarf. Síðan var ég þar í alveg tíu ár í stjórn og sem ráðgjafi þannig ég hef unnið með þolendum lengi,“ segir Kristín.

Sú reynsla hennar sé hluti af ástæðunni fyrir því að hún fetaði þessa braut í lífinu. „Þetta er eitthvað sem ég hef unnið rosavel úr og þetta er ekkert leyndarmál,“ segir hún.

Hjálpar það ekki líka að tala um það frekar en að birgja það inni í sér?

„Algjörlega, ég vil meina það og sá að margir þeirra sem ég talaði við áttu mjög erfitt með að tala um þetta, brotnuðu niður og grétu. Þetta hefur greinilega djúpstæð og mikil áhrif. Þess vegna er svo mikilvægt að fólk fái réttu aðstoðina, það sé hlustað og þeim sé trúað,“ segir Kristín.

„Það er hræðilegt að nokkrir sem ég talaði við, þeim var ekki trúað, þau yfirgáfu vinnustaðinn og síðan gerðu þau kannski ekkert meira með þetta. „Ó þetta var ekkert, þetta er kannski bara ég.“ Þetta er eitthvað sem mun hafa svo mikil áhrif í lífinu.“

Rotin epli alls staðar

„Öll kyn beita öll kyn ofbeldi, það er bara þannig. Maður getur ekki alhæft en kannski eru konur líklegri til að beita einelti á vinnustað og karlar líklegri til að beita kynferðisofbeldi. Ég hef ekki rannsakað það þannig ég get ekki staðfest það en öll kyn beita ofbeldi,“ segir Kristín.

Hún er þó ekki sammála því að konur séu konum verstar, það sé frekar þannig að það séu rotin epli alls staðar. Mest hafi komið henni á óvart hvað vinnustaðir hafi brugðist illa í eineltismálum.

„Við erum með reglugerðir um aðgerðir og hvernig eigi að vinna þessi mál í landinu og það þarf að gera betur,“ segir Kristín. Sömuleiðis ætti fólk að vera almennilega upplýst um það hvert það geti leitað ef slík mál komi upp.