Ilmurinn er svo lokkandi

Hugsum okkur að þú, lesandi góður tækir þig til og mundir keyra norður í land og færir Sprengisands leið. Síðan myndi það ske uppi á miðjum Sprengisandi að þér yrði brátt í brók eins og stundum skeður fyrir besta fólk. Eða eins og maður segir á vandaðri Íslensku, þér er mál að skíta. Auðvita myndir þú stöðva ökutækið og ganga hreint til verks með því að sinna kalli náttúrunnar þarna uppi á miðjum Sprengisandi. Enda er varla til hentugri staður fyrir slík verkefni en einmitt þar sem ekki er vottur á lifandi veru, hvorki mannlegri eða í ætt við dýr. Þegar þessu verki er lokið og um leið og þú tosar brækur þínar upp um þig, þá horfir þú á afurðirnar sem liggja þarna sárasaklausar á sandinum. Þér finnst þú auðvita hafir staðið vel að verki og hvar er betra að skilja eftir sig mannlegan úrgang en á miðjum Sprengisandi þar sem veður og vindar muni sjá um að koma honum inn í hringrás náttúrunnar. En þar sem þú lýkur því verkefni að girða þig í brók og halda ferð þinni áfram þá gýtur þú augunum á afurðirnar á sandinum svona eins og í kveðjuskyni. En hvert þó í logandi, er ekki komin fluga og sest á drjólann þarna á sandinum. Hvaðan í fjandanum kom hún? Þú horfir í forundran á kvikindið sem spígsporar á drjólanum alveg mígandi hamingjusöm yfir þessum kræsingum sem henni er boðið uppá. Síðan hvarfla augu þín út yfir steindautt landslagið þar sem ekkert líf er að sjá fyrir utan farþegaþotu sem örlar á í háloftunum á leið til Keflavíkur. Sjálfsagt kjaftfull af farþegum sem eru að koma frá Tenerife og búnir að eyða og spreða gjaldeyri eins og enginn sé morgundagurinn. Alveg skítsama þótt verðbólgan nái einhveri stjarnfræðilegri tölu og vextir fylgi á eftir sem aumingjarnir sem ekki komust til Tenerife þurfa að borga. En þetta er auðvita önnur saga. Nú, nú, þú hristir þessar hugsannaflækjur af þér og hyggst halda för þinni áfram en gýtur augum þínum á drjólann í sandinum um leið og þú opnar bílhurðina. Ja, hver andskotinn, flugukvikindið er aldeilis búin að fá gesti í kræsingarnar á sandinum. Ekki eina eða tvær heldur aragrúa af flugum sem skríða hamingjusamar á drjólanum tilbúnar að gæða sér á kræsingunum. Þetta var einum of mikið af því góða, að velta því fyrir sér hvaðan í fjandanum þessi kvikindi komu og þú skellir þér inn í bílinn og ekur af stað.

Það er svona, akkúrat svona sem skeður þegar skipulagðir glæpahópar koma til Íslands og hasla sér völl. Þeir renna á lyktina af fljótteknum gróða og á meðan hann er til staðar þá halda þeir áfram að koma til að fá sinn skerf. Nákvæmlega eins og flugurnar uppi á Sprengisandi sem nýttu sér tækifærið þegar þeim er boðið til veislu. En, þá spyrð þú örugglega lesandi góður hvern fjandann ég sé að meina? Að við séum virkilega að bjóða öllum þessum glæpahundum hingað til lands til að fremja glæpi? Já, það er einmitt það sem ég er að meina. Á meðan eftirspurn er í ákveðna vöru sem jafnframt er bönnuð samkvæmt lögum og þess vegna dýr, þá sogast glæpahóparnir á staðinn nákvæmlega eins og flugurnar upp á Sprengisandi. Það er sá lífstíll sem þessir hópar hafa valið sér og ef þeim er boðið upp á kræsingar einhversstaðar í veröldinni, þá eru þeir einfaldlega mættir. Ef svo ólíklega kæmi til að eftirspurn eftir vörunni sem glæpahóparnir bjóða upp á hyrfi úr undirheimunum þá mundu þeir einfaldlega hverfa líka, nema auðvita ef einhverjar aðrar kræsingar myndu bjóðast í staðinn. Þeir mundu jafnvel snúa sér að því að hefja innflutning á ísmolum til Grænlands ef svo ólíklega vildi til að gróðinn af því væri nægjanlega mikill. En, nú spyrjið þið eflaust sem þessar línur lesið, og hvað? Viltu þá að eiturlyf verði gefin frjáls og seld í sjoppum út um allt land þannig að meirihluti landsmanna verði dópaðir frá morgni til kvölds? Þið verðið að fyrirgefa, en ég tók þessa setningu óbreytta úr umræðunum um hvort leifa ætti bjórinn árið 1989. En þá var það fullyrt af andstæðingum þess að leifa bjórinn, að flest allir landsmenn yrðu á rassgatinu af bjórdrykkju á hverjum degi. Hver og einn getur svo dæmt um það hvort sú hrakspá hafi gengið eftir. En svo ég svari spurningunni þótt hún sé vissulega heimskuleg. Nei auðvita á þessi vara að lúta sömu reglum og önnur hugbreytileg efni eins og vín eða bjór sem selt hér á landi. Ef það er rétt sem maður hefur heyrt að hver sem er, hvort sem hann er undir lögaldri eða ekki, geti keypt hvaða efni sem er í gegn um internetið, nema auðvita áfengi sem krefst rafræns skilríki, þá er ekki flókið að skilja þetta. Og til þess að ungt fólk geti keypt áfengi í áfengisverslun ríkisins þarf samkvæmt reglum að sýna skilríki ef vafi leikur á að viðkomandi hafi aldur til. Hins vegar eru þeir sem stunda verslunarrekstur á netinu með ólöglega vöru er einfaldlega skítsama hvort viðskiptavinurinn er tólf ára eða sjötugur ef hann á bara aur til að borga fyrir vöruna.

Öðru hvoru heyrir maður í fréttum frá dómsmálayfirvöldum eða lögreglu um hertar aðgerðir þessara aðila í sambandi við skipulagða glæpastarfsemi hér á landi. Lögreglan kallar eftir betri verkfærum og auknum heimildum í sínum störfum til að stemma stigu við ófögnuðinum. Og dómsmálaráðherra boðar hertar aðgerðir í sama tilgangi og þá skiptir engu máli úr hvaða stjórnmálaflokki sá aðili er. Reyndar hefur mér oft dottið í hug að þegar stjórnmálamenn boða aukna hörku í einhverjum málum sem brennur á fólki þá sé það fyrst og fremst til að veiða atkvæði, en það er önnur saga. En, þá vaknar spurningin hvort neyslan eða framboð hafi minnkað í undirheimunum á Íslandi undanfarna áratugi þar sem þessi einstefna hefur verið rekin? Ég ætla hiklaust að halda því fram að svo sé ekki, þrátt fyrir að öll fangelsi landsins séu full og brýn nauðsýn sé á að byggja meira vegna þessarar stefnu. Reyndar er hægt að skjóta þeirri sorglegu staðreynd hérna inn að drjúgur hluti af þeim sem teknir hafa verið fyrir smygl á þessari vöru hingað til lands hafa verið neydd til þess af glæpahundum sem sleppa sjálfir. Nú spyr sjálfsagt einhver sem les þessar línur hvort ég sé með einhverjar betri aðferðir við að stemma stigu við skipulagðri glæpastarfsemi hér á landi. Ef ég svara þessu af fullkominni hreinskilni, þá veit ég upp á mínar tíu fingur að það er ekki til neitt ráð til að losna við glæpahópa á Íslandi hvort sem þeir eru erlendir eða innlendir, en það eru vissulega til önnur vinnubrögð til þess að minnka umfang þeirra.

Fyrir um það bil hundrað árum síðan var innleitt í Bandaríkjunum bann við neyslu og sölu á áfengi í því góða landi að viðlögðum refsingum. Ég reikna með að bak við þá ákvörðun hafi legið einhvers konar lýðheilsustefna og auðvita sú hugsun að minnka skaða sem fylgir neyslu áfengis og allir eru sammála um. En, þá skeði það eins og með manninn uppi á Sprengisandi sem skildi eftir sig drjólann að það kviknaði líf. Þetta líf hafði nafnið Al Capone og stóð fyrir einhverjum alræmdustu glæpasamtökum sem fæðst hafa og verið þekkt um allan heim. Reyndar spruttu fleiri glæpahópar upp á sama tíma bæði óskipulagðir og skipulagðir sem hafa barist innbyrðis og við löggæslu allar götur síðan í Bandaríkjunum. Þegar svo yfirvöld áttuðu sig á að þetta var ekki að virka og áfengisbanninu var aflétt þá kom bann við sölu og dreifingu fíkniefna eins og frelsandi engill inn í veröld glæpahópanna. Þá komu líka fram á sjónarsviðið nýir stjórnmálamenn sem trúðu því staðfastlega að þarna dygði engin vettlingatök og á þessu yrði að taka með hörkunni sex. Þeir hafa kannski komist að því líka að atkvæðum fjölgaði eftir því sem þeir sýndu meiri hörku og það hefur kannski verið ástæðan. Svo blandaðist inn í þetta þessi innbyggði rasismi sem er landlægur í Bandaríkjunum þar sem þeir lögðu í einelti klúbba sem aðallega voru í eigu svartra. Einn ömurlegasti bletturinn í þeirri sögu er hvernig þeir fóru með söngkonuna Billi Holiday en það er efni í aðra frásögn. Og því miður er öskrið í stórum hluta fólks hér á landi sem krefst aukinnar hörku í þessum málum byggður að stórum hluta á rasisma.

Ein sú ástæða sem varð til þess að ég fór að velta fyrir mér þessari baráttu löggæsluyfirvalda flestra vestrænna ríkja gegn neyslu eiturlyfja er án efa lestur á bók sem kom út í Íslenskri þýðingu árið 2019. Þessi bók sem ber Íslenska nafnið „Að hundelta ópið“ er eftir Englending sem heitir Johann Hari og er blaðamaður og rithöfundur en sá sem þýðir hana á Íslensku er Halldór Árnason. Ég las þessa bók fyrst fyrir um það bil tveimur árum síðan en svo aftur fyrir skömmu kannski fyrir það að efni þessarar bókar hafði ekki vikið úr huga mínum. Á þessum tíma hafa komið fréttir af því nokkrum sinnum að lögreglan hefði lagt hönd á talsvert magn eiturlyfja sem smygla átti til landsins. Auk þess hefur dómsmálaráðherra Íslands komið öðru hvoru fram í fjölmiðlum þar sem hún hefur boðað hertar aðgerðir gegn eiturlyfjum og nauðsyn þess að lögreglan fái frekari tól og heimildir til að berjast í þessu stríði. Nú ætla ég ekki að efast um að það er sjálfsagt töluvert af fólki í Íslensku þjóðfélagi sem trúir því að þetta virki til þess að stemma stigu við neyslu og sölu á eiturlyfjum í þjóðfélaginu, en ég trúi því ekki. Á meðan vinkonuhópurinn í Garðabænum eða hvar sem er eða vinahópurinn úr menntaskólanum sækist eftir að kaupa með beinharða peninga í höndunum þá verður þetta áfram til sölu. Ég tala nú ekki um ef það er rétt sem maður heyrir að neysla á þessum efnum sé orðin vinsæl meðal efri stétta í þjóðfélaginu. Fólk sem á kannski skítnóg af peningum og kaupir þessa vöru þótt bönnuð sé, sama hvað hún kostar.

En hvað? Hvað er til ráða? Ef við gætum ímyndað okkur að við næðum til allra sem neyttu þessara efna sem flokkast sem eiturlyf og gæfum þeim það hvenær sem þau þyrftu á því að halda þá hyrfu sjálfsagt allir sem stunda viðskipti með þau af Íslandi. Hins vegar veit ég ósköp vel að þetta væri fáránleg hugmynd kannski fyrst of fremst fyrir það að stór hluti að þeim sem það gera myndu aldrei viðurkenna að þau notuðu þessi efni. En ég er samt sannfærður um að ef hægt væri að ná til helmings að þeim sem væru í neyslu og gefa þeim þetta þá mundu glæpahóparnir missa rjómann af sínum viðskiptum og snúa sér að einhverju öðru. En því miður örlar ekki á slíkum hugsunum hjá þeim sem stjórna löggæslumálum á Íslandi og þess vegna sogast glæpahóparnir að kræsingunum eins og flugurnar að drjólanum á Sprengisandi. Nú verð ég að taka það fram að þótt ég sé þeirrar skoðunar að sú refsistefna gegn eiturlyfjum sem rekin er hér á landi gangi ekki upp þá er ég ekki það þunnur í roðinu að þetta er ekki auðvelt við að eiga. Það gæti fylgt því vandamál ef eitt land meðal annara landa slakaði á þessari refsistefnu sem gerði það kannski að verkum að neytendur freistuðust frekar til að koma til þess lands. En þá vakna aðrar hugleiðingar sem snýr að samvinnu landa eða Evrópusamband þar sem við sætum við borðið eins og aðrar sjálfstæðar þjóðir og gætum reifað þessa hugmynd. En því miður er eitthvað í land með að slík vitræn hugsun læðist inn í Íslenskt þjóðfélag því síðasta fíflið er ekki fædd hvorki á þessu landi eða öðru.

Höfundur er eftirlaunaþegi sem hefur gaman af því að velta sér upp úr þjóðfélagsmálum.