Leggur til að dánar­bú án lö­gerfingja renni í al­manna­heilla­sjóð

„Þetta eru umtalsverðir fjármunir,“ segir Rósa og að fjármagnið skipti ríkissjóð ekki endilega máli en geti skipt almannaheillafélag miklu máli. Rósa var til viðtals í Bítinu á Bylgjunni í morgun með Jóni Þóri Víglundssyni, upplýsingafulltrúa Landsbjargar, sem eitt félaganna sem gæti nýtt slíkan styrk. 

Samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir að stofnaður verði sjóður og að sérstök stjórn verði skipuð sem sjái um úthlutun. Almannaheillafélög muni svo geta sótt um í sjóðinn til tiltekinna verkefna.

Rósa segist sjálf hafa starfað mikið innan almannaheillafélags og hún viti vel hversu miklu máli allur stuðningur skiptir. Það séu um þúsund almannaheillafélög á landinu og þau reiði sig öll á stuðning fyrirtækja og einstaklinga.

„Mjög fá þeirra fá einhvern stuðning frá ríkinu, það er kannski einstaka, en langflest þeirra njóta þessa stuðnings sem að, sem betur fer, hefur gengið mjög vel og fólkið í landinu kann að meta þessa starfsemi. Þessi þriðji geiri, hann er gríðarlega mikilvægur.“

Rósa segir félögin standa misstrekt en þau séu mikilvægur hlekkur í samfélaginu og ríkið styrki þau sjaldnast. Hlutfall slíkrar starfsemi sé hærra hér á landi en í þeim löndum sem við berum okkur saman við, segir Rósa.

250 milljónir 2019

Rósa segir að í fyrirspurn sem Bryndís Haraldsdóttir, þingkona Sjálfstæðisflokksins, lagði fram um upphæðir sem renni í ríkissjóð frá einstaklingum án lögerfingja hafi komið fram að frá árinu 2019 til 2025 hafi það verið um 250 milljónir sem hafi runnið beint í ríkissjóð úr dánarbúum þeirra sem áttu enga lögerfingja. 

„Þarna er sem sagt sá arfur sem ríkið er að fá frá einstaklingum sem eiga ekki lögerfingja og hafa ekki gert erfðaskrá. Þetta er bara svona hugmynd sem ég vona að verði tekið vel í,“ segir Rósa.

Jón Þór Víglundsson upplýsingafulltrúi Landsbjargar segir Landsbjörgu lengi hafa verið að skoða þessi mál og hafi unnið að því að koma upp svokölluðum erfðagjöfum. Það þekkist til dæmis í Bretlandi og kallast þar „legacy gifts“ eða arfleifð.

„Þú ert að skilja eftir þig þína arfleifð. Þetta hefur ekki tíðkast neitt sérstaklega á Íslandi að þegar fólk er svona komið á efri ár, jafnvel fyrr, að það geri erfðaskrá og ánafni einhverju málefni sem því er kært, einhverjum hluta eigna sinna. Við sjáum dæmi þess hér að félagasamtök hafi fengið mjög veglega gjöf af einhverjum félaga sínum gengnum eða einhverjum sem hefur hjarta til þeirrar starfsemi sem félagið sinnir.“

Jón Þór segir þetta geta breytt miklu fyrir slíkt félag, ef það fær húseign eða eitthvað slíkt. Þá sé rekstrargrundvöllur félagsins allt í einu orðinn annar.

Ekki hefð á Íslandi

Það hafi aldrei verið hefð fyrir þessu á Íslandi.

„Þetta þurfa ekki að vera stórar eignir. Við höldum kannski alltaf að þetta séu heilu húseignirnar eða jarðirnar.“

Jón Þór segir Landsbjörgu hafa farið í heimsókn til systursamtaka í Bretlandi til að kynna sér málið. Þar hafi til dæmis eitt félagið fengið að gjöf tvo verðmæta fornbíla sem voru seldir og svo gamla koníaktsflösku, sem einnig voru verðmæti í.

Jón Þór segir stjórnvöld styrkja Landsbjörgu með ýmsum hætti. Þau greiði til dæmis ekki kílómetragjald og fái niðurfellingu á gjöldum á tækjum og bílum sem þau flytji inn. Þau greiði hins vegar virðisaukaskatt. Ríkið hafi á sama tíma einnig komið að kaupum og endurnýjun á björgunarskipaflotanum.

„Við tókum saman síðustu tvö árin sem hafa þó verið róleg af því að veðurguðirnir hafa verið okkur mjög mildir. Þetta eru svona kannski sex til sjö hundruð ársstörf sem félagar í björgunarsveitunum eru að leggja samfélaginu til,“ segir Jón Þór um það sem samtökin leggja samfélaginu til.

„Þetta er mjög fjölbreyttur hópur, ef svo má segja, allt frá æskulýðsfélögum til Landsbjargar og allt þar á milli, sjúklingafélög og annað slíkt. Virðið er líklega ómetanlegt, en hleypur á milljörðum árlega, það er hægt að fullyrða, og allir þessir tugþúsundir manna sem koma að þessari starfsemi og leggja sitt af mörkum,“ segir Rósa og að það væri virðing við þau að stofna slíkan almannaheillasjóð.

Viðkvæmt mál

Rósa mælti fyrir tillögunni á þingi í síðustu viku og nú er hún til meðferðar hjá efnahags- og viðskiptanefnd.

„Þetta er bara svona í rauninni mjög lítið mál í stóra samhenginu en þetta er bara viljinn og að sýna þessu fólki sem að árum saman vinnur baki brotnu við sín hugðarefni til stuðnings samfélaginu okkar, sýna því bara smá virðingu, ef svo má segja.“

Jón Þór segir Landsbjörg taka þessari tillögu fagnandi. Málefnið sé viðkvæmt og það sé erfitt að ræða þetta við fólk.

„Þannig að þetta er frábær leið til þess að vekja athygli á þessu máli, öll erum við dauðleg. Það er það alveg á hreinu, við deyjum og við greiðum skatta, við gerum tvennt sem er öruggt í lífinu, en við ráðum þá þarna hvað við látum eftir okkur, því þetta eru okkar eftirmæli og okkur er heimilt að ráðstafa allt að einum þriðja af okkar eignum með erfðaskrá.“

Þar sem engir lögerfingjar sey væri hægt að nýta fjarmagnið til góðs.

Fréttin hefur verið leiðrétt. Fyrst stóð að árið 2019 hafi runnið 250 milljónir til ríkissjóðs úr dánarbúum fólks sem ekki átti lögerfingja en það rétta er að það er á tímabilinu 2019 til 2025. Leiðrétt klukkan 13:06 þann 23.2.2026.