Hafnar því að strandað hafi á honum að bregðast við menguninni

Vísir sendi í gær kjörnum fulltrúum, þingmönnum, borgarfulltrúum og bæjarfulltrúum á höfuðborgarsvæðinu fyrirspurn vegna mikillar mengunar sem gert hefur vart við sig undanfarið. Íbúar hafa kallað eftir viðbrögðum og sumir haldið börnum sínum heima svo dögum skiptir vegna ástandsins. Lítið hefur snjóað í höfuðborginni í ár og mikil stilla.

Vísir sendi fulltrúunum tvær spurningar vegna málsins:

1. Finnst þér staðan vera áhyggjuefni og ef svo er, finnst þér á þína ábyrgð sem þingmaður að bregðast við ástandinu? Ef ekki, hvers vegna ekki?

2. Hvað finnst þér að eigi að gera í málinu, ef eitthvað?

Sagði vinnuna hafa strandað á Einari

Vísir birti í gær fyrstu svörin sem bárust frá kjörnum fulltrúum vegna málsins en þar kom fram að meirihluti telji að bætt götuhreinsun muni stemma stigu við menguninni. Aðrir bentu á nagladekk og samgöngumáta, meðal annars Dóra Björt Guðjónsdóttir borgarfulltrúi Samfylkingar. Skaut hún föstum skotum á Einar Þorsteinsson oddvita Framsóknar og fyrrverandi borgarstjóra.

„Ég tók þátt í vinnu við aðgerðir til að bæta loftgæði sem fulltrúi Framsóknarflokksins leiddi og til umræðu var að senda áskorun á ríkið um að setja inn heimild til að setja inn gjöld í umferðarlög á nagladekkjanotkun en oddviti Framsóknar og þáverandi borgarstjóri setti sig upp á móti því og fannst þetta allt hið viðkvæmasta mál. Vinnan strandaði fyrir vikið.“

Þurfi að skapa hvata fyrir fólk

„Ég sé að Dóra er að hnýta í mig í umræðu um nagladekk. Ég vil benda á að Dóra er með fullkomlega óraunhæfar hugmyndir um þessi mál. Ég hef bent á að ef banna á nagladekk þá þarf að breyta reglugerð um nagladekk en það er á hendi ráðherra,“ segir Einar í svörum til Vísis.

„Að þeirri heimild fenginni þá þyrfti að taka ákvörðun um bann við nagladekkjum sameiginlega af öllum sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu enda er um að ræða eitt sameiginlegt gatnakerfi. Þá þyrfti líka að ræða þá ákvörðun út frá hagsmunum þeirra sem raunverulega þurfa að nota nagladekk og koma t.d. frá landsbyggðinni og sækja þjónustu til höfuðborgarsvæðisins. Myndi Dóra vilja meina þeim að aka inn í borgina?“

Hann segir málið þannig ekki hafa strandað á sér. Heldur raunveruleikanum.

„En Píratar/Samfylkingin virðist stundum lifa í einhverjum öðrum heimi en raunveruleikanum. Dóra hefur stutt hugmyndir um að banna dísel bíla, banna nagladekk og banna akstur allra bifreiða nema strætó þegar loftgæði eru slæm.“

Þá bendir Einar á að Dóra Björt hafi á sínum tíma lagst gegn kaupum á hreinsibíl. Hann segir að benda megi á að langmesta svifryksmengunin komi af vegum þar sem Vegagerðin sé veghaldari. Því þurfi að beina því til innviðaráðherra að tryggja að Vegagerðin sinni sínu hlutverki sem veghaldari að þrífa stofnvegi innan höfuðborgarsvæðisins.

„Við í Framsókn höfum talað fyrir því að stjórnvöld innleiði hvata fyrir almenning til þess að kaupa frekar ónegld dekk með því að lækka t.d. virðisaukaskatt á harðkornadekkjum eða ónegldum vetrardekkjum. Þá höfum við viljað að borgin kaupi sérstaka bíla sem soga upp ryk og drullu af vegunum en svo þarf borgin og Vegagerðin auðvitað að tryggja líka að til séu birgðir af rykbindiefni en láti það ekki henda að efnið klárist.“

Vísindin sýni fram á að nagladekk en ekki hreinsun sé vandinn

Þórdís Lóa Þórhallsdóttir oddviti Viðreisnar í borgarstjórn segir það alltaf áhyggjuefni þegar aðstæður myndist í borginni að svifryksmengun sé það há að leiðbeiningar til fólks sem viðkvæmt sé fyrir svifryki séu að halda sig innandyra og börn geti ekki leikið sér úti.

„Ýmislegt hefur verið gert undanfarin ár, s.s. aukið fjármagn sett í hreinsun gatna, aukið hefur verið í mælingar og umræða um loftslagsmál, en rót vandans er ekki að mínu mati stöðug hreinsun gatna,“ segir Þórdís.

„Við höfum ítrekað bent á að rót vandans séu fyrst og síðast mikil umferð og nagladekk. Ég átta mig á því að það er ekki pólitískt vinsælt en við höfum séð skýrslur sérfræðinga sem draga þennan raunveruleika fram. Viðreisn hélt fyrir nokkrum misserum fund um málið þar sem sérstaklega var farið ofan í vísindalegar skýrslur um málið.“

Þórdís segir vel hægt að leysa vandann en til þess þurfi umgjörð og samfélagslega sátt. Dæmi um það sé að setja reglur um notkun bíla á svona dögum, semsagt eftir númeraplötum, nagladekkjanotkun og fleiru.

„Við þekkjum þessar aðferðir úr öðrum borgum og við getum vel tekið upp slík kerfi. Mótvægisaðgerðir gætu verið ókeypis í strætó á slíkum dögum. Það eru fjölmargar lausnir til, dagarnir eru ekki margir yfir veturinn sem svona aðstæður skapast og það er vel hægt að vera með áætlanir sem virka á meðan slíkt ástand skapast í þéttbýlinu.“

Segir viðbrögð hafa strandað á Alþingi

Hjálmar Sveinsson borgarfulltrúi Samfylkingar segir í svari til Vísis að mengunin sé mikið áhyggjuefni, hún hafi skaðleg áhrif á alla borgarbúa, sérstaklega börn og unglinga og alla þá sem séu með viðkvæm lungu.

„Umhverfisstofnun Evrópu áætlar að hér á landi megi rekja allt að 60% ótímabærra dauðsfalla til svifryksmengunar hér á landi. Það er með ólíkindum að samfélagið sé tilbúið að greiða þann fórnarkostnað,“ segir Hjálmar.

„Enginn vafi leikur á að gríðarmikil nagladekkjanotkun í Reykjavík á mikla sök á hvernig komið er. Eina leiðin til að draga úr þessari mengun er að draga úr notkun nagladekkja. (Nagladekk eru nær alls staðar bönnuð í Evrópu) Borgarfulltrúar í Reykjavík hafa lagt til að sveitarfélögin fái sjálfdæmi um það hvort þau leggi sérstakan skatt á notkun nagladekkja en Alþingi hefur ekki viljað ljá máls á slíkri lagabreytingu.“

Setur spurningamerki við bílastyrk bæjarstjórans

Guðmundur Árni Stefánsson oddviti Samfylkingarinnar í Hafnarfirði segir að mengunin sé áhyggjuefni. Það gefi augaleið að sópa þurfi götur reglulega og halda þeim eins hreinum og nokkur kostur sé. 

„Götusópun er jafnsjálfsögð og snjómokstur. Veghaldarar, vegagerðin og sveitarfélögin, verða sinna þessari sjálfsögðu skyldu með skipulögðum hætti.“

Hann segir ljóst af tíðindum síðustu daga að gera þurfi mun betur. Jafnaðarmenn í Hafnarfirði muni þrýsta á að þessari þjónustu verði sinnt eins og vera ber. Flokkurinn er í minnihluta í bæjarstjórn.

Kolbeinn Reginsson bæjarfulltrúi Vina Kópavogs segir í svari til Vísis að hann telji stöðuna áhyggjuefni. Veðurfar undanfarið hafi verið óvenju þurrt og stillt og slíkar aðstæður auki svifryk, það breyti því þó ekki að mengunin hafi raunveruleg áhrif á heilsu fólks, sérstaklega barna, eldra fólks og þeirra sem eru með öndunarfærasjúkdóma.

„Sem bæjarfulltrúi tel ég skyldu okkar að bregðast við, en þá verðum við líka að vera trúverðug í eigin ákvörðunum. Það er erfitt að biðja íbúa um að draga úr akstri á meðan bæjarstjóri Kópavogs, Ásdís Kristjánsdóttir, fær um 2 milljónir króna á ári í bílastyrk. Slík skilaboð samræmast illa markmiðum um bætt loftgæði og hið opinbera þarf að ganga á undan með góðu fordæmi.“

Hann segir að til skemmri tíma þurfi að auka götuhreinsun og rykbindingu þegar aðstæður leyfi, hvetja til minni umferðar á verstu dögum og skoða takmarkanir á nagladekkjum þar sem álag sé mest. „Til lengri tíma þarf að endurskoða samgöngustefnu, draga úr vegsliti og samræma aðgerðir sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Loftgæði ráðast bæði af veðri og hegðun veðrinu stjórnum við ekki, en hegðuninni getum við breytt.“

Svifrykið eigi ekki bara uppruna á umferðargötum

Ásdís Kristjánsdóttir bæjarstjóri Kópavogs segir í svari sínu til Vísis að það sé vissulega á ábyrgð okkar allra að bregðast við menguninni. Í Kópavogi séu götur sópaðar að vetrarlagi þegar aðstæður gefist og það verklag hafi verið við lýði í þó nokkur ár.

„Allar helstu umferðaræðar voru sópaðar í nóvember þegar frostlaust var og svo aftur í lok janúar, sem er vissulega óvenjulegt á þessum árstíma. Þá mælir heilbrigðiseftirlitið svifryksmengunina og eru þær upplýsingar opinberar sem bæjarbúar geta fylgst með.“

Ásdís segir mikilvægt að hafa í huga að svifryk beri enga virðingu fyrir sveitarfélagsmörkum eða veghöldurum og færist til eins og vindar blási.

„Í langvarandi austanátt má reikna með að svifryk eigi ekki bara uppruna sinn frá umferðargötum heldur einnig og sennilega í talsverðum mæli af söndunum austan við okkur svo sem í Ölfusi og einnig enn austar s.s. Landeyjarsandi o.s.frv. Einnig hefur verið mjög snjólétt á hálendinu og þar hefur jarðvegur ekki bundist neðan við snjó og ísalög. Búast má við að svifrykið á höfuðborgarsvæðinu eigi einnig rætur að rekja þaðan.“

Þingmenn og sveitarstjórnarfulltrúar verði að taka skref í átt til hvors annars

Dagbjört Hákonardóttir þingmaður Samfylkingarinnar segir stöðuna áhyggjuefni, málið hafi ekki verið rætt í þingflokki Samfylkingarinnar, svarið endurspegli því hennar afstöðu. Slæm loftgæði til lengri og skemmri tíma séu veruleg heilsufarsógn sem bregðast þurfi við.

„Þar bera sveitarfélög og ríki skipta ábyrgð sem veghaldarar, annars vegar varðandi hreinsun gatna og bindingu svifryks og varðandi skipulag og hönnun umferðarmannvirkja í þéttbýli. Þingmenn bera þar ábyrgð líkt og sveitarstjórnarfulltrúar - og við verðum að taka skref í átt til hvors annars.“

Hér þurfi að taka til skoðunar meðal annars hvort og hvernig aðgerðir samgönguáætlunar fyrir árin 2026 til 2040 leiði til bættra umhverfisáhrifa, til að mynda varðandi uppbyggingu almenningssamgangakerfiso g fjölbreyttari ferðamáta. Hvað sem öðru líði muni slíkar aðgerðir leiða til fækkunar á einkabílum í umferð sem fari vaxandi með ári hverju.

En hvað er til ráða?

„Umræðan um notkun negldra dekkja í þéttbýli á sér langa forsögu og hópum hefur verið stillt upp gegn öðrum - ýmist þeim sem telja verulega gengið að heilsusamlegum lífsskilyrðum í loftgæðum í þéttbýli eða þeim sem telja sér nauðsynlegt að nota negld dekk á ferð til og frá þéttbýli. Báðir hópar eiga öryggishagsmuni undir,“ segir Dagbjört.

„Ég ber ábyrgð sem þingmaður Reykvíkinga að leggja mitt af mörkun að minnka skautun í umræðunni og sýna ólíkum hagsmunum skilning, en þó verður einnig að taka afstöðu í málinu og tala fyrir lausnum. Það skiptir í lok dags allra mestu máli að stemma stigu við aukningu einkabílaumferðar - og helst minnka hana - auk þess sem við lifum í blekkingu ef við horfum fram hjá notkun nagladekkja sem meginorsakavalds.“

Hún segir stöðuna vera þá að íbúum höfuðborgarsvæðisins standi ótvíræð ógn af svifryksmengun, sem ekki sé ástæða til að gera lítið úr. Þá hafi beiting gildandi reglna um notkun nagladekkja verið handahófskennd innan leyfilegs tíma sem skapi ófyrirsjáanleika, vantraust og grafi undan regluflgni.

„Sem dæmi um aðgerðir sem hægt væri að grípa til, er ég til dæmis opin fyrir því að skoða hvort rétt sé að setja reglur um gjaldtöku fyrir notkun nagladekkja í þéttbýli að norskri fyrirmynd, en slíkar aðgerðir hafa dregið verulega úr notkun þeirra.“