Malta fékk ekki varan­legar undan­þágur

Formaður utanríkismálanefndar Alþingis, Pawel Bartoszek, ritaði grein á Vísi fyrr í vikunni þar sem hann sagðist sjálfur ekki telja neina þörf á því að Ísland væri „varanlega undanþegið þeim lögum sem þar gilda, að hluta eða heild.“ Hins vegar sagði hann rangt að ekkert væri að ræða í viðræðum við Evrópusambandið. Eins að sambandið tæki aldrei tillit til hagsmuna ríkja þess og að engin fordæmi væru fyrir lausnum sem kæmu til móts við aðstæður á hverjum stað.

Með þessu kaus Pawel að rugla saman ólíkum hlutum. Meðvitað eða gegn betri vitund. Málið snýst um varanlegar undaþágur eins og hann kom sjálfur inn á í greininni samanber tilvitnunin í hann hér að framan. Síðan kemur hins vegar ekki lýsing á varanlegum undanþágum heldur sérstakri aðlögun eins og Evrópusambandið kallar það en hefur einnig verið nefnt sérlausn. Talsvert algengt hefur verið hjá Evrópusambandssinnum að rugla þessu tvennu saman.

Varanleg undanþága felur sem fyrr segir það í sér að viðkomandi ríki sé með varanlegum hætti undanþegið yfirstjórn Evrópusambandsins í einhverjum tilteknum málaflokki. Sérlausn felur á hinn bóginn í sér afmarkaða stjórnsýslubreytingu inann ramma regluverks sambandsins en breytir engu um yfirstjórn þess. Pawel nefndi þetta hins vegar sitt á hvað varðandi sömu málin. Tók hann sem dæmi í þeim efnum maltnesk sjávarútvegs- og húsnæðismál.

Malta fékk hins vegar engar varanlegar undanþágur frá yfirstjórn Evrópusambandsins í þeim efnum heldur sérlausn. Óskað var eftir slíkri undanþágu frá meginreglu sambandsins um jafnan aðgang ríkja þess að fiskimiðum og að halda yfirstjórninni en því var hafnað. Niðurstaðan varð sérlausn sem einkum felur í sér út frá verndarsjónarmiðum að aðeins fiskiskip af takmarkaðri stærð sé heimilt að veiða í 25 mílna lögsögu landsins en yfirstjórnin er hjá sambandinu.

Hvað húsnæðismál Möltu varðar fékkst sérlausn vegna takmarkaðs framboðs á húsnæði í landinu. Öllum ríkisborgurum Evrópusambandsins sem búið hafa þar í landi í fimm ár er hins vegar frjálst að kaupa sér húsnæði þar. Yfirstjórn þeirra mála er hins vegar líkt og í sjávarútvegsmálunum og flestum öðrum í höndum þess. Vert er annars að hafa í huga að það sem skiptir máli er vitanlega það sem beinlínis felst í fyrirkomulaginu en ekki hvað það kann að vera kallað.

Fjallað er ítarlega um það á vefsíðum Evrópusambandsins og öðrum gögnum þess hvernig umsóknarferli ríkja gangi fyrir sig. Viðræðurnar vegna ferlisins snúist þannig fyrst og síðast um aðlögun að regluverki og stjórnsýslu sambandsins samhliða þeim og að einungis í undantekningartilfellum sé hægt að semja um hvernig og hvenær ríki fari undir vald þess. Þar er vísað til sérstakrar aðlögunar annars vegar og tímabundinnar aðlögunar hins vegar. Ekki hvort

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum með áherzlu á Evrópufræði og öryggis- og varnarmál).