Fá­mennir hópar sagðir geta skuld­bundið sveitar­fé­lög með frum­varpi ráð­herra

Frumvarp Eyjólfs Ármannssonar, innviðaráðherra, um breytingar á sveitarstjórnarlögum veitti honum meðal annars umboð til þess að hafa frumkvæði að sameiningu sveitarfélaga ef íbúafjöldi er undir 250 manns. Einnig er þar gert ráð fyrir að lágmarksfjöldi íbúa sveitarfélag verði ekki undir þúsund manns.

Sérstaklega gerir Samband íslenskra sveitarfélaga athugasemdir við ákvæði varðandi lágmarksíbúafjölda sem veitir tíu prósentum kosningabærra íbúa í sveitarfélagi með fleiri en þúsund íbúa rétt til að krefjast sameiningarviðræðna við annað sveitarfélag.

Sérstaklega sé það íþyngjandi að íbúar eins sveitarfélags geti þannig bundið hendur sveitarstjórnar í öðru sveitarfélagi. Lýðræðisleg skipan sveitarfélaga byggi á því að það séu íbúar þess sem kjósi sér sveitarstjórn til að fara með stjórn sveitarfélagsins. 

„Það er því afar sérstakt að íbúar annarra sveitafélaga geti haft svo afdrifarík áhrif á stjórn annarra sveitarfélaga og telur Sambandið það ekki í samræmi við fyrrgreinda lýðræðislega skipan sveitarfélaga. Sambandið hvetur ráðuneytið því til að taka þessi ákvæði til endurskoðunar,“ segir í umsögn sambandsins við frumvarpið.

Hefði víðtækari afleiðingar en fyrir smæstu sveitarfélögin

Þá segir sambandið ljóst að ákvæðið sem veitti ráðherra heimild til þess að knýja á um sameiningu smærri sveitarfélagið verði umdeilt. Þar sé enda um að ræða skyldu fyrir ráðherra til að grípa verulega inn í sjálfstjórnarrétt sveitarfélaga.

Sambandinu hafi þegar borist erindi frá nítján sveitarfélögum þar sem skorað var á stjórn þess að leggjast gegn tillögum innviðaráðuneytisins um það sem þau telja afnám íbúalýðræðis. Stjórn sambandsins bókaði í kjölfarið að hún teldi mikilvægt að ráðherra hlustaði á rök sveitarfélaganna varðandi breytingarnar.

Bendir sambandið á að þó að ákvæði frumvarpsins fjalli um sveitarfélög  með færri en 250 íbúa hafi það víðtækari áhrif enda þyrftu aðliggjandi sveitarfélög einnig að hlýta ákvörðun ráðherra um sameiningar.

Gætu setið uppi með sameinuð sveitarfélög sem ekki kæri sig um það

Gerður Björk Sveinsdóttir, bæjarstjóri í Vesturbyggð sem rann saman við Tálknafjarðarhrepp í fyrra, sagði þvingaðar sameiningar bjóða upp á fjölda vandamála í viðtali í kvöldfréttum Sýnar í gærkvöldi.

„Ég myndi ekki vilja stýra sveitarfélagi sem hefði þvingaða sameiningu á bakinu,“ sagði hún.

Í svipaðan streng tók Jónína Brynjólfsdóttir, forseti sveitarstjórnar Múlaþings. Mikilvægt væri að íbúar gætu ákveðið hvernig starfi sveitarfélaga þeirra væri háttað og með hverjum þau störfuðu.

„Þannig að ég hef miklar áhyggjur af því ef þetta frumvarp nær fram að ganga að þá sitjum við uppi með mögulega sameinuð sveitarfélög sem að vilja það kannski ekki,“ sagði hún en Múlaþing varð til við sameiningu fjögurra minni sveitarfélaga á Austurlandi árið 2022.

Telja muninn á A- og B-hluta máðan út

Sambandið gerir einnig athugasemdir við ýmsar breytingar á lögunum sem varða fjármál sveitarfélaga í umsögn sinni. Það geldur varhug við fjármálareglum A-hluta sveitarfélaga sem það telur þröngar. Þær geti staðið brýnum hagstjórnarmarkmiðum fyrir þrifum þar sem sveitarfélög þurfi svigrúm til að styðja við íbúðauppbyggingu með umtalsverðri innviðafjárfestingu.

Mörk milli A- og B-hluta sveitarfélaga verði einnig óskýrari með breytingunum sem eru lagðar til í frumvarpinu að mati sambandsins. Því sé ekki augljóst að gagnlegt sé að hlutarnir lúti ólíkum fjármálareglum.