Óttast að efnið sé þegar komið í dreifingu á Ís­landi

Svala ræddi þessi mál í Reykjavík síðdegis í gær en Matthildarsamtökin hafa síðustu ár fylgst vel með þessu efni. Hún segir það afar hættulegt og hafa valdið mörgum dauðsföllum víða í Evrópu síðustu misseri.

Tollverðir á Keflavíkurflugvelli lögðu hald á um tuttugu þúsund lyfseðilsskyldar töflur í síðustu viku sem reynt var að smygla til landsins. Fyrst var haldið að um væri að ræða Oxycontin en eftir nánari skoðun kom í ljós að töflurnar innihéldu Nitazene. Fjórtán eru í haldi vegna málsins.

„Þetta er það sem við þekkjum að gerist inni á ólöglega vímuefnamarkaðnum,“ segir Svala og að þessi markaður hafi breyst mikið síðustu tíu árin.

Framleitt á ólöglegum tilraunastofum

Nitazene sé flokkað sem nýr ópíóíði og sé framleitt á ólöglegum tilraunastofum í því skyni að líkja eftir öðrum ópíóíðum eins og Oxycontin og morfíni. Efnið setjist á sama viðtakara og hafi sömu verkjastillandi áhrifin en sé mun sterkara.

„Þegar við erum að banna ákveðin efni, og erum með löggæslu og eftirlit, þá eru þessir framleiðendur og innflutningsaðilar alltaf að reyna að koma efnunum á milli lands í minna magni,“ segir Svala.

Nitazene hafi fundist í Evrópu og Norðurlöndunum á síðustu árum. Kollegar Matthildsarsamtakanna í Noregi hafi reynt að fyrirbyggja þetta í töluverðan tíma því frá 2023 til 2025 hafi 34 látist í Noregi vegna efnisins.

Mikil eftirspurn á Íslandi

Svala segir það magn sem var haldlagt sýna að eftirspurnin eftir þessum efnum á Íslandi sé gríðarleg. Það sé aukning á ópíóíðavanda og fleiri reyki efnin en áður. Svala segir ekki vitað hvort efnið sé í dreifingu eða sölu á Íslandi. Það sé vitað að það sé í töflunum sem tollurinn lagði hald á en miðað við stöðuna í Evrópu megi gera ráð fyrir því að efnið sé komið í dreifingu eða að það sé stutt í að það gerist.

Svala segir nauðsynlegt að sett sé af stað sameiginlegt verklag þannig að þegar eitthvað efni komi í umferð sé brugðist eins við alls staðar og öll efni greind um leið.

„Nítazene er mun sterkari en aðrir ópíóíðar eða morfín og þess vegna veldur þetta öndunarbælingu og ef fólk veit ekki að það er Nítazene í töflunum sem það er nota getur það valdið ofskömmtun og dauðsfalli og við erum með fjölmörg dauðsföll í Evrópu og Norðurlöndum út af þessu efni.“

Verði að taka þessu alvarlega

Hún segir að það verði að taka því alvarlega þegar svona efni mælast á Íslandi. Þó að magnið sé mikið sem hafi verið haldlagt sé þetta líklega dropi í hafið.

Svala segir mikilvægt að fólk hugi að sínu öryggi ætli það að neyta slíkra efna og sagði frá þjónustu Reyks en fjallað var um úrræðið nýlega á Vísi.

„Við erum að hitta fólk sem er að kljást við þennan vanda og veita því stuðning og skaðaminnandi þjónustu,“ segir Svala og að eitt af þeirra úrræðum séu hraðpróf til að greina hvort nitazene sé í töflunum.

Samtökin hafi fengið vísindamenn við Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði til að greina töflurnar með hraðprófunum og niðurstaðan hafi strax komið jákvæð. Samtökin vilji að prófunum sé dreift í flestum úrræðum, þannig fólk sem er háð ópíóíðum geti haft aðgengi að þessum prófum. Hjá þeim er einnig hægt að fá Naloxone sem er bráðalyf við ofskömmtun á ópíóðum.