Orðspor landsins gæti skaðast

Viðskiptavild og orðspor Íslands geta beðið hnekki ef stjórnvöld bregðast ekki með skjótum hætti við því að Ísland lendi á gráum lista FATF. Vera Íslands á listanum getur torveldað einstaklingum og fyrirtækjum að stofna til nýrra viðskipta hjá erlendum fjármálastofnunum að sögn sérfræðinga í vörnum gegn peningaþvætti.

„Það getur orðið erfiðara fyrir ný fyrirtæki að stofna til viðskipta erlendis. Til að mynda geta erlendir bankar þurft að gera sérstaklega grein fyrir af hverju þeir samþykkja íslensk fyrirtæki í viðskipti þegar þau koma frá landi sem er á gráa listanum. Auk þess geta fyrirtæki sem eiga nú þegar í viðskiptum erlendis þurft að færa betri rök fyrir fjármagnsflutningum,“ segir Guðmundur Kristjánsson, stofnandi fjártæknifyrirtækisins Lucinity, í samtali við Markaðinn. Hann stofnaði Lucinity á síðasta ári eftir að hafa starfað sem yfirmaður samskiptaeftirlits og gervigreindar hjá fjármálarisanum Citigroup.

Í síðustu viku var greint frá því að sérfræðingahópur FATF, sem er alþjóðlegur hópur ríkja um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, teldi að enn stæðu út af sex atriði sem gætu leitt til þess að umbætur Íslands varðandi aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka verði ekki taldar fullnægjandi. Verði það niðurstaðan fer Ísland á lista yfir svokölluð áhættusöm þriðju lönd þar sem aðgerðaáætlun er í farvegi.

Höftin veittu falskt öryggi

Guðmundur segir að til skemmri tíma litið verði áhrifin af veru Íslands á listanum lítil. Ef það dregst hins vegar á langinn að komast af listanum getur það valdið tortryggni í viðskiptum og jafnvel haft áhrif á lánshæfi fyrirtækja og stofnana.

„Þetta getur orðið hið versta mál fyrir viðskiptavild landsins ef ekki er brugðist skjótlega við,“ segir Guðmundur sem tekur fram að stjórnvöld hafi brugðist vel við þeim athugasemdum sem FATF hefur gert. Samt sem áður séu enn stór atriði sem standi út af.

„Eftir fjármálahrunið vorum við í þeirri sérstöku stöðu að allar millifærslur til landsins voru grandskoðaðar. Það hefur ef til vill veitt okkur falskt öryggi sem gekk þó augljóslega ekki til lengdar. Þegar fjármagnshöftum var aflétt og fé tók skyndilega að flæða inn til landsins komu upp nýjar áskoranir og þá er mikilvægt að haldið sé rétt á spöðunum.“

Ástralinn dr. Justin Bercich er yfir gagnavísindum hjá Lucinity en hann starfaði áður sem gagnavísindamaður hjá breska fjármálaeftirlitinu (UK FCA).

„Skammtímaáhrifin verða óveruleg, en ef við horfum eitt, tvö eða þrjú ár fram á veginn þá getur aðgerðaleysi skaðað orðspor Íslands og jafnvel haft áhrif á mikilvæga hluti eins og milliríkjaviðskipti. Aðgerðir til að uppfylla kröfur FATF geta tekið tíma og þess vegna þarf að búa svo um hnútana að á næsta ári verði þessi mál komin í gott horf,“ segir dr. Bercich. „Orðspor Íslands mun ekki bíða hnekki ef stjórnvöld bregðast rétt við og með skjótum hætti. Þannig geta þau sýnt umheiminum að landið taki þessi mál alvarlega.“

Getum skarað fram úr

Hugbúnaðarlausnin Lucinity vinnur úr upplýsingum um allar aðgerðir viðskiptavina fjármálafyrirtækis og nýtir sér gervigreind til að finna grunsamleg hegðunarmynstur. Í dag er lítil samhæfing milli banka sem gerir þeim erfitt fyrir að sjá heildarmyndina í kerfisbundnu peningaþvætti. Lucinity gerir bönkunum kleift að læra hver af öðrum og þannig finna brot sem annars hefði ekki komist upp um.

„Það er tvennt sem þarf að huga að. Í fyrsta lagi þarf að komast af listanum og í öðru lagi þarf að byggja aftur upp traust. Íslenska fjármálakerfið er frekar einsleitt og með miðlæga grunna. Það felast því mikil tækifæri í því að byggja upp sameiginlegar og samþættar varnir gegn peningaþvætti. Ef viljinn er fyrir hendi getur Ísland skarað fram úr á þessu sviði og skapað hagræði í kaupbæti. Þá eru ótalin áhrif vegna tengsla peningaþvættis við aðra skipulagða glæpastarfsemi,“ segir dr. Bercich.

Guðmundur nefnir að árlegt umfang peningaþvættis á heimsvísu sé metið nálægt 2.400 milljörðum Bandaríkjadala og því séu miklir fjármunir í húfi. Erlend glæpasamtök haldi úti heilu rannsóknar- og þróunardeildunum til að finna betri leiðir til peningaþvættis og staðsetja veikasta hlekkinn í keðjunni.

„Ef þú ert veikasti hlekkurinn þá leitar fjármagnið til þín og það er nákvæmlega það sem gerðist hjá Danske Bank í Eystrasaltslöndunum sem var þá veikasti hlekkurinn í Evrópu.“