Ei­lífðar smá­blóm...

Að undanförnu hef ég orðið óþyrmilega vör við Þórðargleðina í athugasemdakerfum hinna ýmsu veffréttamiðla. Þetta séríslenska sport að gleðjast yfir óförum annarra. Var Þórður þessi fyrsti virki í athugasemdum? Hann hafði einmitt lesið í Ísafold, fésbók nítjándu aldar, frétt þess efnis að ekki hefði þornað strá hjá kollegum hans fyrir norðan og hvað gerði Þórður, jú hann hló! Nýr borgarstjóri leggur niður heilar deildir í ráðhúsi Reykjavíkur þar sem fjöldi fólks missir vinnuna og her fólks mætir þá á netið og hlakkar yfir óförunum. Hlakkar yfir því að fólk missi lífsviðurværið, gerir lítið úr mikilvægi vinnu þeirra og að það hafi yfirhöfuð verið nokkur tilgangur með henni.

Að missa vinnuna er eitt af því erfiðasta sem fólk tekst á við á lífsleiðinni, að búa við fjárhagsóöryggi er gríðarlega erfitt og stressandi. Að beinlínis gleðjast yfir þessu á samfélagsmiðlum er ekki bara glatað heldur argasta ósvinna. Svo virðist sem almannarými samfélagsmiðlanna, eins og Habermas hefði kallað það, sé háð allt öðrum reglum en gengur og gerist í samfélaginu. Á þessu svæði er ónotum hreytt, ljót orð notuð og fúkkyrðum hent hægri, vinstri í minnstu bræður og systur sem hafa það eitt til saka unnið að missa vinnuna. Hlegið upp í opið geðið á þeim og gert lítið úr þeim. Hvað gerðist? Hvað gerir þetta rými svona andstyggilegt?

Ferðamenn á hvalaskoðunarbátum verða vitni að því þegar Kristján Loftsson og félagar í Hval sigla með dauða langreyð í land, langreyð sem háði hálftíma dauðastríð. Hvað gerist þá á netinu, þessu frísvæði siðferðislegrar hegðunar? Jú, fólk hópar sig saman og kallar ferðamenn væluskjóður og eflist eðlilega þegar viðhlæjandi vinir taka undir. Fólk æsir hvort annað upp á án þess að hafa nokkurn skilning á því hvað umræðan snýst í raun réttu um. Saklausir ferðamenn attir auri, sem slíkir líkast til meira virði fyrir samfélagið en þessi eini dauði hvalur eins kaldhæðnislega og það hljómar. Og röksemdir allra þessara Þórða? Nú, hvalastofninn er orðinn svo hrikalega stór og íslenska þjóðin þurfi nú einhvern veginn að eiga í sig og á. Hvernig var þetta aftur með hvalveiðarnar, erum við þjóðin að græða allsvakalega á þessum veiðum? Er Kristján að veiða þennan hval til þess að færa okkur bónuskaupandi horgemlingunum salt í grautinn?

Ég veit ekki hvort er ömurlegra, öll fáfræðin sem þessar illa skrifuðu, hörmulegu athugasemdir opinbera eða þessi hreina heift sem fólkið dreifir í kringum sig eins og sandi. Sandi sem smýgur inn um allar gáttir, eins og öskulag af ömurð. Ef einhver kæmi inn á kaffistofu og færi að atyrða menn svona yrði stemningin vel súr. Við vitum að fólk færi aldrei þá leið og kýs heldur að varpa fýlusprengjum í stafrænu skjóli. Hugleysið er algert.

Jónas Sig. hélt tónleika í Hveragerði fyrir stuttu og sagði þar að það væri nánd sem vantaði í samfélagið og það sem meira er, samtal. Og að við ættum að byrja á okkar nánustu. Ef ekki væri nánd í fjölskyldum hvernig væri hægt að ætlast til þess að hún væri í samfélaginu? Þarna hitti hvergerðíski heimspekingurinn mig í hjartastað, rétt áður en hann söng sig enn frekar inn í hjartað með dásemdarlaginu Hafið er svart.

Þetta félagslega rými sem virkir í athugasemdum skapa er svart eins og haf Jónasar. Með athæfi sínu þar gera þeir ekkert annað en að mynda djúpar gjár fullar af heift, tuði og ónotum. Sprungur koma í gæskuna og sjálfsagða virðingu fyrir náunganum. Gæti verið að til þess að hafið verði bjart og friðsælt að við þurfum samtal, nánd og já, knús? Gæti verið að ef ég segi ykkur að á bak við núllin sem stjórnmálamenn segjast vera að spara okkur séu manneskjur?

Langreyðurin dauða er ágætis tákn um dauða samúðarinnar á vorum tímum. Starfsmenn Hvals skáru hana upp undir þjóðsöngnum okkar og svívirtu hræið. Glottandi undir þjóðsöngnum, hvers merking er þeim greinilega hulinn. Þar er lífríkið heilaga nefnilega ákallað, viðkvæmni þess undirstrikuð, eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár sem tilbiður Guð sinn og deyr.

Höfundur er heimspekilegur leiðsögumaður.