Þurfi að taka leiðinlegar ákvarðanir

Silja Rún Sigurbjörnsdóttir skrifar 11. júní 2026 23:41

Már Wolfgang Mixa segir að ekki sé einungis hægt að reiða á stýrivextina. Vísir/Arnar

Már Wolfgang Mixa, dósent við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, telur að vilji íslensk stjórnvöld ná verðbólgunni niður þurfi að taka leiðinlegar ákvarðanir og til að mynda hækka skatta. Stýrivextir nægi ekki einir og sér til að ná niður verðbólgu.

Már ræddi verðbólguna í Reykjavík síðdegis í dag og tekur Bandaríkin sem dæmi en samkvæmt nýjustu mælingum sé hún komin upp í 4,2 prósent vestanhafs. Til samanburðar var Ísland á svipuðum stað fyrir ári síðan og voru stýrivextir þá í kringum 7,5 til 8 prósent.

„Nú til samanburðar þá eru stýrivextir í Bandaríkjunum núna 3,75 prósent og reyndar líklegast fulllágir núna. Það eru nú augljóslega líkur á því að þeir hækki eitthvað. En þetta er svona ein vísbending um það hversu mikið misvægi er á stýrivöxtum hérlendis og erlendis,“ segir hann.

Munurinn sé að erlendis sé ekki gert ráð fyrir því að stýrivextir séu eina tólið til að ná niður verðbólgu.

„Nú höfum við verið að búa við mjög háa raunstýrivexti núna í tvö ár rúmlega og þeir virðast nú ekki skila miklu. Nú er komið fram að verðbólgan er að mörgu leyti knúin áfram af erlendum hækkunum og þá er kannski vert að spyrja sjálfan sig, er það rétt að Seðlabankinn sé einn að heyja þessa baráttu við verðbólgu, þarf ekki meira að koma til?“ spyr Már.

Hærri skattar

Hann segir að ríkið hafi óbeint reynt að draga úr þenslu með því að hækka opinber gjöld og leggja á bankaskatta. Slíkt dragi úr þenslu en á sama tíma auki það verðbólgu í landinu.

„Því að það segir sig nokkuð sjálft að ef þú hækkar opinber gjöld fer það út í verðlag og með því að hækka bankaskatta fer það út í verðlag líka,“ segir hann.

„Vextir eru jú ekkert annað en leigugjald og það er kannski kominn tími til að taka leiðinlegar ákvarðanir og hækka skatta, greiða niður skuldir og taka peninga úr umferð.“

Stýrivextir einir og sér slái ekki á verðbólguna.

„Það þarf miklu meira til. Til þess þarf einfaldlega, eins og staðan er í dag, það þyrfti einfaldlega að hækka skatta,“ segir Már og bætir við að á sama tíma og skattar yrðu hækkaðir þyrfti að draga úr umsvifum ríkisins.

„Þetta eru leiðinlegar ákvarðanir. Ég hef nú bent á það að það fylgir því fórnarkostnaður að ná niður verðbólgu og það er líka spurning hversu hár sá fórnarkostnaður á að vera.“

Hann tekur fram að spyrja þurfi sig sjálfan á sama tíma hvort það sé raunhæft að ná verðbólgunni svo mikið niður á Íslandi.

„Ég held að það sé svona augljósa leiðin og það er óvinsæl leið ef það er markmiðið í sjálfu sér að ná niður verðbólgu.“

Verðlag Reykjavík síðdegis Skattar, tollar og gjöld Rekstur hins opinbera Íslenska krónan