Af hverju skiptum við stundum um tungu­mál þegar við þurfum þess ekki?

Ég man eftir tíma þegar ég vann á skemmtiferðaskipum.

Við komum oft til Miami og ég eyddi þar nokkrum dögum í hvert skipti.

Það sem kom mér mest á óvart var ekki borgin sjálf, heldur tungumálið.

Á götum borgarinnar heyrði ég oft meira spænsku en ensku.

Fólk talaði saman á spænsku í verslunum, á kaffihúsum og úti á götu.

Einn dag ákvað ég að prófa.

Ég heyrði fólk tala spænsku sín á milli og þegar ég spurði eitthvað, gerði ég það á spænsku.

Svarið kom næstum alltaf á ensku.

Í fyrstu hélt ég að ég hefði gert mistök.

Kannski hafði ég sagt eitthvað rangt.

Kannski höfðu þau ekki skilið mig.

En svo gerðist þetta aftur.

Og aftur.

Smám saman fór ég að velta þessu fyrir mér.

Af hverju svara þau mér á ensku þegar við vorum þegar að tala sama tungumál?

Kannski var þetta ekki spurning um skilning.

Kannski var þetta spurning um sjálfsmynd.

Að svara á ensku var kannski leið til að sýna:

„Ég tilheyri hér.“

Ekki bara tungumáli, heldur stað.

Síðar fór ég að hugsa um svipaða upplifun hér á Íslandi,

þar sem aðstæðurnar eru aðrar en viðbrögðin eru stundum svipuð.

Stundum velti ég því líka fyrir mér hvort þetta snúist að hluta til um sjálfsmynd.

Að enska verði ekki bara val til að auðvelda samskipti,

heldur líka leið til að staðsetja sig.

Kannski til að sýna ákveðna mynd af sér,

eða að maður tilheyri ákveðnu samhengi.

Þetta á líklega ekki alltaf við.

En stundum fær maður þessa tilfinningu.

Vinkona mín frá Venesúela orðaði þetta á einfaldan hátt.

Hún sagði að þegar hún reynir að tala íslensku og viðmælandinn skiptir yfir í ensku,

þá sé eins og allt það sem hún hefur lagt á sig til að læra tungumálið verði minna virði.

Ekki vegna þess að enskan sé vandamál,

heldur vegna þess að tilraunin fær ekki að klárast.

Ég held að við gerum þetta öll, á einhvern hátt.

Stundum veljum við tungumál til að auðvelda samskipti.

Stundum til að stytta leiðina.

En stundum veljum við það líka til að tilheyra.

Og það er kannski það sem gerir þetta svo áhugavert.

Að tungumál er ekki bara spurning um orð,

heldur líka spurning um stöðu, samhengi og sjálfsmynd.

Kannski er spurningin því ekki bara hvaða tungumál við tölum,

heldur af hverju við veljum það sem við veljum.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.