Ég ætlaði mér aldrei að verða leikskólakennari

Fyrir rúmum áratug síðan lauk ég BA-gráðu í þýsku og ætlaði í framhaldi af því að leggja stund á meistaranám í þýðingafræði. Mig vantaði starf og það lá því beinast við að sækja um tímabundið starf í leikskólanum í næsta húsi. Á fyrsta degi í starfi stökk ég út í djúpu laugina og skildi ekki til hvers var ætlast af mér. Engir tveir dagar í leikskólanum voru eins en fjölbreytileiki starfsins til viðbótar við samskipti við starfsfólk og börn heillaði mig. Mér varð ljóst að starfið krefst þess að geta lesið í aðstæður og að geta brugðist við þörfum barnanna, á sama tíma. Það leið ekki á löngu uns ég áttaði mig á því að ég vildi öðlast skilning á þeim fræðum sem móta leikskólastarf og sýn á börn. Ég vildi geta tekið faglegar ákvarðanir og fært rök fyrir þeim með hliðsjón af fræðunum. Ég vildi verða leikskólakennari.

Ég sótti því um meistaranám í menntunarfræði yngri barna að höfðu samráði við þáverandi leikskólastjóra. Námið er ætlað þeim sem hafa annað grunnnám en leikskólafræði og vilja bæta við sig þekkingu í leikskólakennarafræði og útskrifast sem leikskólakennari. Í náminu fékk ég tíma og rými til að fara á dýptina í samtali við samnemendur og kennara. Þar lærði ég að ígrunda starfshætti mína, setja orð á eigin reynslu og tengja hana við fræði. Þar lærði ég líka að skilja fagmennskuna sem lá að baki því sem ég hafði upplifað, hvers vegna það er mikilvægt að geta lesið í aðstæður og brugðist við þörfum barnanna á sama tíma. Ég þróaði með mér rannsakandi hugarfar og samhliða því mótaðist fagleg starfskenning mín. Í meistaranáminu fékk ég tækifæri til að tengja á milli fræða og vettvangs og eflast sem fagmaður. Ég varð leikskólakennari.

Í umræðu um lágt hlutfall leikskólakennara hefur því verið varpað fram að stytta megi nám þeirra. Í ljósi eigin reynslu dregur sú hugmynd úr mikilvægi fagmennsku og gæða í starfi með börnum. Leikskólakennarar vita hvenær á að setjast á gólfið til að vera í augnhæð við börnin og hvers vegna það er mikilvægt. Þau skilja einnig mikilvægi þess að tala við börnin á meðan þau klæða sig í útiföt, ásamt því að veita þeim nægan tíma til daglegra athafna.

Leikskólinn er fyrsta skólastigið og starf leikskólakennara krefst fagmennsku sem byggir á faglegri ígrundun, faglegu sjálfstrausti og getu til að taka ákvarðanir með hagsmuni barnanna að leiðarljósi. Fagmennska leikskólakennara þróast í gegnum nám sem miðar að því að brúa bilið á milli fræða og vettvangs. Í því ferli fá nemendur tíma til að dýpka skilning sinn og þróa faglega hæfni. Slíka þekkingu og færni er ekki hægt að tileinka sér á skömmum tíma.

Í dag starfa ég sem aðjunkt á Menntavísindasviði Háskóla Íslands samhliða doktorsnámi mínu. Í doktorsannsókn minni beini ég sjónum að því hvernig unnið er að því að efla fagmennsku og gæði í leikskóla. Í hlutverki mínu sem háskólakennari finn ég fyrir faglegri ábyrgð gagnvart verðandi leikskólakennurum. Það felst mikil ábyrgð í því að mennta verðandi leikskólakennara og styðja þau í að móta faglega hugsun og sjálfsmynd. Ég hef séð að það tekur tíma og að slík sjálfsmynd verður ekki til í skyndi.

Ég sé nemendur eflast sem faglega leiðtoga sem þróa eigin starfshætti og gera breytingar sem stuðla að umbótum í starfi. Ég tek þátt í þeirri vegferð með samtali og endurgjöf sem miðar að því að dýpka skilning þeirra og styrkja faglega sjálfsmynd. Á vettvangi sá þau fræjum sem styðja við aukna fagmennsku í daglegu starfi. Það hefur bein áhrif á gæði leikskólastarfs og þar með á tækifæri barna til náms og þroska. Fagmennska leikskólakennara byrjar að mótast í náminu og heldur áfram að þróast alla starfsævina.

Það er ekki nóg að byggja leikskóla til að tryggja börnum pláss. Við verðum að tryggja þeim faglegt leikskólastarf þar sem leikskólakennarar eru í forystu og leiða starfið með hagsmuni barnanna að leiðarljósi.

Höfundur er stoltur leikskólakennari, doktorsnemi og aðjunkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.