Þurfum við ný lyf?

Flest okkar komum að heilbrigðiskerfinu einhvern tíma á lífsleiðinni, sem sjúklingar, aðstandendur eða einfaldlega sem skattgreiðendur. Við viljum að kerfið sé traust, sanngjarnt og aðgengilegt, og það er hluti af samfélagssáttmála okkar að allir eigi að eiga kost á bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma er unnt að veita.

Þessi sameiginlega sýn kallar þó á sífellda umræðu um hvernig við nýtum takmarkaða fjármuni með skynsamlegum hætti. Þar koma lyfjamálin óhjákvæmilega við sögu. Lyf eru órjúfanlegur hluti af góðri heilbrigðisþjónustu, en um leið snúast lyfjamál um meira en það eitt hvort lyf séu til eða ekki.

Þau snúast líka um hvenær meðferðir verða aðgengilegar, hve fyrirsjáanleg leiðin að þeim er og hvernig við finnum jafnvægi milli aðgengis, nýsköpunar og ábyrgðar, sérstaklega á litlum markaði eins og þeim íslenska.

Örmarkaður í alþjóðlegu samhengi

Ísland er örmarkaður í alþjóðlegu lyfjaumhverfi. Það er ekki neikvæð lýsing, heldur staðreynd sem hefur raunverulegar afleiðingar. Við erum fá, sjúklingahópar eru oft litlir og kröfur um skráningu, gæði, eftirlit og upplýsingagjöf eru í grunninn sambærilegar og í mun stærri löndum.

Af þeim sökum getur hlutfallslegur kostnaður við að koma lyfi á markað verið meiri hér en annars staðar. Þetta skiptir máli þegar rætt er um aðgengi, því aðgengi er ekki aðeins stefnumarkandi markmið á blaði, heldur ferli sem þarf að vera raunhæft og fyrirsjáanlegt í framkvæmd. Óljósar forsendur eða rangir hvatar geta haft áhrif á það hvenær nýjar meðferðir skila sér til sjúklinga.

Nýsköpun snýst líka um getu kerfisins

Þegar við tölum um nýsköpun í lyfjamálum er mikilvægt að hugsa hana ekki eingöngu sem þróun nýrra lyfja eða tækniframfara. Nýsköpun snýst einnig um getu heilbrigðiskerfisins til að taka við nýjungum á ábyrgan, gagnsæjan og skilvirkan hátt.

Jafnvel bestu meðferðir nýtast illa ef leiðin frá samþykkt til raunverulegs aðgengis er ófyrirsjáanleg eða óþarflega flókin. Þar skiptir heildarsýn miklu máli. Við þekkjum dæmi þess að sparnaður á einum stað í kerfinu leiðir af sér aukinn kostnað annars staðar. Þegar kostnaðurinn fellur ekki innan sama ramma eða sömu fjárheimilda er hætta á að heildaráhrifin verði síður sýnileg - jafnvel þótt heildarkostnaður fyrir kerfið í heild aukist. Þetta er ekki gagnrýni á einstaka aðila, heldur áminning um að ákvarðanataka þarf að taka mið af heildarhagsmunum sjúklinga og samfélags.

Ferlar, tímalínur og fyrirsjáanleiki

Í þessu samhengi er einnig mikilvægt að horfa til þeirra ferla sem lyf þurfa að fara í gegnum áður en aðgengi verður raunhæft í reynd. Þar skipta tímalínur og flækjustig umsóknarferla máli. Langir eða ófyrirsjáanlegir ferlar geta haft áhrif á það hvenær nýjar meðferðir skila sér til sjúklinga - jafnvel þótt þær séu þegar tiltækar annars staðar. Þetta snýst ekki um að draga úr kröfum eða ábyrgð, heldur um að styðja við skýrar, gagnsæjar og fyrirsjáanlegar leiðir frá samþykkt til raunverulegs aðgengis.

Spurningin „þurfum við ný lyf?“ hefur því ekki einfalt já eða nei svar. Hún kallar á samtal um forgangsröðun, hvata, ferla og sameiginlega ábyrgð. Hún snertir sjúklinga, heilbrigðisstarfsfólk, stjórnvöld og samfélagið allt. Þegar kemur að slíkri forgangsröðun skiptir máli að ákvarðanir byggi á faglegum og gagnsæjum forsendum, svo traust geti ríkt - jafnvel þegar niðurstöðurnar eru flóknar eða umdeildar.

Þessar spurningar og hugleiðingar koma allar, ásamt fleirum, til umfjöllunar á ráðstefnu okkar um lyfjamál næstkomandi þriðjudag, 21. apríl, undir yfirskriftinni Hvað ræður í lyfjamálum, vísindin, peningarnir eða pólitíkin? Ráðstefnan er öllum opin og er hægt að skrá sig hér.  

Hlökkum til að sjá ykkur sem flest.

Höfundur er formaður stjórnar Frumtaka, samtaka framleiðeinda frumlyfja á Íslandi, www.frumtok.is