Hættum beit í bænum

Í Hafnarfirði eru tvö beitarhólf – annars vegar á Krýsuvíkurheiði sunnan Suðurstrandarvegar, liðlega12 km2, og hins vegar á sveitarfélagamörkum Hafnarfjarðar og Grindavíkur sunnarlega í Sveifluhálsi, um þrisvar sinnum stærra eða liðlega 35 km2.

Samkvæmt samningi við fjáreigendafélag Hafnarfjarðar, Garðabæjar og nágrennis um afnot af „Krýsuvíkurhólfinu“, til eins ár í senn, er gert ráð fyrir allt að 200 fjár á sumarbeit. Ekki er í gildi samningur um afnot af „Grindavíkurhólfinu“. Um það var aftur á móti gerður samningur 2004 til 20 ára um „gerð beitarhólfs“. Aðilar að samningnum voru Vegagerðin, Grindavíkurbær, Vatnsleysustrandarhreppur og Hafnarfjörður og tilgangur hans að stöðva lausagöngu búfjár og um leið auka umferðaröryggi. Jafnframt að skapa sátt um sauðfjárhald á Reykjanesi og um leið n.k. afnotasamningur af hólfinu. Hins vegar kemur þar ekki fram hámarksfjöldi fjár í hólfinu.

Samkvæmt þessu og ef við gefum okkur að gert sé ráð fyrir sambærilegum fjölda fjár í báðum beitarhólfunum (þótt annað þeirra sé reyndar talsvert stærra) gæti verið allt að 400 kindur á sumarbeit í landi bæjarins. Hins vegar eru engir fjárbændur í Hafnarfirði. Allt fé á beit í bæjarlandinu er annað hvort úr Grindavík eða Garðabæ.

Samkvæmt Grólind – mat jarðvegs- og gróðurauðlindarinnar á Íslandi, samstarfsverkefnis Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins, Bændasamtakanna og Lands og skógar, þá er ástandi beitarhólfanna best lýst þannig að landið sé almennt mjög rofið en inn á milli gróðureyjar þar sem virkni vistkerfanna sveiflast frá því að vera nokkur yfir í það að vera talsverð. Þetta er auðvitað ekki falleg lýsing á landinu og með hliðsjón af reglugerð um sjálfbæra landnýtingu þá falla bæði hólfin í flokk C eða land sem er í mjög slæmu ástandi og nýting á því telst ósjálfbær.

Góðu fréttirnar eru hins vegar þær að stór hluti beitarhólfanna telst almennt með nokkra eða talsverða virkni sem þýðir að enn er mögulegt að endurheimta landgæðin með landgræðslu.

Af þessu má sjá, auk þess sem það blasir við þeim sem fara um Krýsuvík, að beit er með öllu ótæk á svæðinu og allra síst í þágu tómstundabænda úr nágrannasveitarfélögunum. Landið á skilið hvíld og aðstoð frá samfélaginu við græða sárin svo það geti endurheimt fyrra hreysti. Virk og heilbrigð vistkerfi eru lykillinn loftslagsvandanum, stærsta sameiginlega verkefni mannkyns, einnig okkar Hafnfirðinga.

Það er fyrir löngu tímabært að Hafnafjörður segi upp samningum um afnot af beitarhólfum í bæjarlandinu eða öllu heldur endurnýi þá ekki enda útrunnir.

Höfundur er landfræðingur formaður Vinstrisins í Hafnarfirði.