„Hversu lágt geta þing­menn lagst í störfum sínum?“

Frumvarpið miðar að því að afnema aflamarksstjórn á grásleppu og Lilja Rafney, þingmaður Flokks fólksins í Norðvesturkjördæmi, er fyrsti flutningsmaður þess. Þar er gert ráð fyrir því að kvótakerfi sem komið var á 2024 með grásleppu verði lagt af og hið gamla dagakerfi tekið upp að nýju. Landssamband grásleppuútgerða hefur lýst sig andvígt afnáminu. Lilja Rafney sagði sig úr VG á sínum tíma vegna kvótasetningarinnar.

Frumvarpið var afgreitt úr atvinnuveganefnd í morgun til þriðju umræðu og hún hófst laust fyrir klukkan 15, með framsögu Lilja Rafneyjar fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar.

Tímamót í störfum þingsins

Umræða um frumvarpið hófst aftur á móti strax upp úr klukkan 14, þegar Jón Gunnarsson, Sjálfstæðisflokki, gerði það að umræðuefni sínu undir liðnum fundarstjórn forseta.

„Það sést núna að fyrirhugað er að setja á dagskrá svokallað grásleppufrumvarp í þinginu síðar í dag. Það var tekið út úr nefnd í morgun. Þetta eru að mínu mati tímamót í störfum þingsins. Við erum með upplýsingar í höndunum, upplýsingar frá lögfræðisviði Alþingis, embættismönnum og öðrum hæstaréttarlögmönnum sem segja skýrt að Alþingi sé skylt að lögum, samanber ákveðinn hæstaréttardóm, að láta fara fram úttekt á þeim álitamálum sem eru í þessu frumvarpi,“ sagði hann en hann hefur verið verulega gagnrýninn á frumvarpið og jafnvel gengið svo langt að hóta málþófi vegna þess.

Þá sagði hann að þessar upplýsingar hefðu þingmenn og forseti þingsins í höndunum.

„Þingmenn sem vinna drengskaparheit að stjórnarskrá kjósa, í þágu þess að halda saman ríkisstjórn, að horfa fram hjá lögbundnum skyldum sínum þar sem þeir unnu embættiseið bara í þágu ríkisstjórnarsamstarfs. Forseti Alþingis kýs að taka þátt í þessum ósóma, þessu óhæfuverki. Hversu lágt geta þingmenn lagst í störfum sínum og komið virðingu þingsins á nýjan stað í lágkúru?“

Þingið ætli að feta í fótspor brotlegra ráðherra

Þá vísaði hann til þess að handhafar framkvæmdavaldsins hefðu í gegnum tíðina gerst brotlegir við lög með framkvæmdum sínum og nefndi sem dæmi Svandísi Svavarsdóttur, Jón Bjarnason og Bjarkeyju Olsen, allt fyrrverandi ráðherra Vinstri grænna.

„Þetta er í fyrsta skipti sem ég veit til þess að þingmenn og forseti Alþingis með opin augun ætla að feta í fótspor þessa fólks.“

„Öllu fórnandi fyrir ESB-martröðina“

Að lokinni atkvæðagreiðslu um annað mál og stutt fundarhlé hófu þingmenn stjórnarandstöðunnar að stíga í stríðum straumi í ræðustól til þess að ræða málið, fyrstur var Jón sjálfur aftur. Þá Þórarinn Ingi Pétursson, Framsókn, Bergþór Ólason, Miðflokki, Sjálfstæðismennirnir Jens Garðar Helgason, Ólafur Adolfsson og Guðlaugur Þór Þórðarson.

„Virðulegi forseti. Sagan endurtekur sig. Jóhönnustjórnin er komin hér í öllu sínu veldi. Það sem á að gera er þetta: Það á að fara hér í hrossakaup til að troða ESB-martröðinni yfir þjóðina. Hér sitja háttvirtir þingmenn dæmdir; horfið á hann. Meira að segja háttvirtir þingmenn stjórnarliðsins; maður greinir samviskubitið enda er kaldhæðnin slík að sá maður, sá stjórnmálamaður sem barðist hvað harðast, og hafði sem betur fer sigur, fyrir því að við myndum fara eftir vísindalegri ráðgjöf, er annar af tveimur hugmyndafræðingum Viðreisnar, Þorsteinn Pálsson. Nú, á ábyrgð Viðreisnar, ætla menn að grafa undan því kerfi. Af hverju? Það er öllu fórnandi fyrir ESB-martröðina, öllu,“ sagði sá síðastnefndi.

Minni kröfur en ef um stjórnarmál væri að ræða

Þá sté Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, Sjálfstæðisflokki, í ræðustól og kvaðst vilja halda því til haga og velta því upp út frá almennum meðförum þingmála, annars vegar þingmannamála og hins vegar stjórnarfrumvarpa, vegna þess að þar væri talsverður munur á, að grásleppufrumvarpið væri þingmannamál.

Það gerði það að verkum að ekki væru jafnstrangar kröfur til málsins eins og væru til stjórnarmála. Ráðuneytið væri til að mynda ekki að veita almennilega umsögn vegna þess að ekki væri um að ræða stjórnarmál. Í eðli sínu og með pólitískum hætti væri hins vegar eins og um væri að ræða stjórnarmál. 

„Ég velti því fyrir mér hvort það sé meðvituð ákvörðun og hvort það sé góð þróun fyrir þingið, að ef við erum með frumvörp sem annað hvort er ekki pólitískur vilji eða pólitískt þor til að fara með í gegnum hina strangari ferla, sem við höfum komið okkur upp til að vanda lagasetningu — það er nægur pólitískur vilji hjá meiri hlutanum að afgreiða þingmannamál, þau eru nú ekki mörg sem komast hér í gegn — þá getur verið fín leið að koma bara með þingmannamál. Það fer bara hér í gegn án þess að uppfylla þær kröfur sem við gerum til stjórnarmála. Ég er ekki viss um að þetta sé góð þróun fyrir löggjafann. Reyndar er ég sannfærð um að svo sé ekki og mér finnst það dálítið stórt mál að ríkisstjórnin sé að setja þetta fordæmi hér.“

Benti á að fyrri breyting hefði verið gerð með þingmannamáli

Guðmundur Ari Sigurjónsson, Samfylkingu, var fyrstur stjórnarþingmanna til að taka þátt í umræðunni.

„Ég kem hér upp eftir að hafa hlýtt á þessar ræður hér, annars vegar áhugaverða umræðu um það hvort þingið megi leggja fram mál og samþykkja lög í landinu eða hvort það sé framkvæmdarvaldsins að gera það og hins vegar velti ég því fyrir mér hvort þingmenn minni hlutans, til dæmis háttvirtur þingmaður Þórarinn Ingi Pétursson sem var framsögumaður þingmannamáls þar sem grásleppa var sett í kvótasetningu, grásleppa sem var búin að vera frjáls og allir með grásleppuleyfi gátu veitt hér hringinn í kringum landið — það var ákveðið með þingmannamáli með örstuttri greinargerð og lágmarksundirbúningi sem var keyrt í gegnum þingið, ekki einu sinni í fullkominni sátt þeirrar ríkisstjórnar sem var, enda voru settir inn fyrirvarar þar sem framsali kvótans var blessunarlega frestað til ársins 2026.“ sagði hann meðal annars.

Þá sagði hann að málið hefði hingað til fengið efnislega góða umfjöllun hjá Alþingi og væri með góða greinargerð, talsvert ítarlegri og lengri en greinargerðin í þingmannamálinu sem samþykkt var þegar grásleppan var kvótasett.

„Það er áhugavert að hlusta á þingmennina sem stóðu að því að samþykkja þetta þingmannamál koma í röðum og gagnrýna það að þingmannamál eigi að fara í gegn þrátt fyrir að hafa fengið ítarlegri umfjöllun heldur en þeirra eigið þingmannamál sem var samþykkt.“

Grafi undan eigin stöðu

Þá tók Sigurjón Þórðarson, þingmaður Flokks fólksins og grásleppusjómaður til fjölda ára, til máls.

„Mig langar að leggja orð í belg, mögulega til að byggja brú yfir til stjórnarandstöðunnar, og bið þá að hugleiða hvað þeir eru að fara fram á hér. Þeir eru að tala um að það sé einhver voði fólginn í því að þingmenn leggi fram frumvörp sem verða að lögum. Er það til þess fallið að styrkja stöðu almennra þingmanna eða eru menn að grafa mögulega undan sinni stöðu í þinginu? Ég held að þeir ættu að hugleiða það.“

Fréttin hefur verið uppfærð með umfjöllun um ræður þeirra Guðmundar og Sigurjóns.