Hefð­bundin fullveldisdagskrá for­seta eftir ó­venju­legar að­stæður í fyrra

Þann 1. desember 1918 gekk Ísland í hóp fullvalda ríkja með tilkomu sambandslaganna svokölluðu. „Eftir snarpa samningalotu við dönsk stjórnvöld náðust samningar sem voru samþykktir af danska þinginu og af íslensku þjóðinni í þjóðaratkvæðagreiðslu,“ segir meðal annars um tímamótin á Vísindavefnum. Með sambandslögunum var fullveldi Íslands viðurkennt og áfanginn markaði tímamót í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga. Íslendingar deildu þó þjóðhöfðingja með Danmörku allt fram til lýðveldisstofnunar árið 1944 en síðan þá hefur forseti Íslands gegnt því hlutverki sem Danakonungur fór með áður.

Þakkar fyrri kynslóðum sem lögðu grunn að lífsgæðum landsmanna

„Kæru landsmenn, ég sendi ykkur hlýjar kveðjur í tilefni af fullveldisafmælinu. Ýmsir telja að 1. desember 1918 hafi markað enn stærri tímamót í sögu Íslands en stofnun lýðveldisins rúmum aldarfjórðungi síðar,“ skrifar Halla Tómasdóttir, forseti Íslands, í færslu á samfélagsmiðlum í dag í tilefni dagsins. 

„Frá og með þessum desemberdegi, sem markaðist af náttúruhamförum og banvænum faraldri, höfum við Íslendingar staðið á eigin fótum á flestum sviðum. Við skulum líta um öxl í dag og þakka þeim kynslóðum sem lögðu grunn að lífsgæðunum sem við njótum nú um stundir og horfa björtum augum til framtíðar,“ skrifar Halla.

Móttaka fyrir stúdenta og alþingismenn

Hefð er fyrir því að forseti Íslands bjóði fulltrúum stúdenta og háskólasamfélagsins til móttöku á Bessastöðum þann 1. desember ár hvert en dagurinn er jafnframt dagur stúdenta. Að loknu boði með stúdentum tekur forseti svo á móti alþingismönnum á Bessastöðum í tilefni af fullveldisdeginum. 

Samkvæmt upplýsingum frá skrifstofu forseta Íslands verður engin breyting þar á í ár, ólíkt því sem var í fyrra þegar hefðbundin fullveldisdagskrá forseta fór úr skorðum sökum þess að alþingiskosningar fóru fram daginn áður, þann 30. nóvember, og því var kosninganótt þegar fullveldisdagurinn 1. desember gekk í garð.

Fullveldisdagurinn venjulegur vinnudagur

Þótt afmæli lýðveldisins sé fagnað á lögbundnum frídegi þann 17. júní ár hvert þá er fullveldisdagurinn 1. desember venjulegur vinnudagur. Áður fyrr tíðkaðist að frí væri í skólum og á ákveðnum vinnustöðum, þótt dagurinn hafi ekki verið skilgreindur sem slíkur í lögum, en svo er ekki lengur.

Í aðdraganda 100 ára fullveldisafmæli Íslands árið 2018 lögðu þingmenn Miðflokksins og Flokks fólksins fram frumvarp um breytingar á lögum um 40 stunda vinnuviku þar sem lagt var til að 1. desember yrði gerður að lögbundnum frídegi á við aðra frí- og helgidaga. Eftir að hafa verið endurflutt á haustþingi 2018 komst málið þó aldrei lengra en í gegnum fyrstu umræðu og náði því ekki fram að ganga, ekki frekar en jafnan á við um flest þingmannamál frá stjórnarandstöðu.