„Þessi mála­flokkur er bara í drasli“

„Ég er búinn að garga þetta í þrjátíu ár, út í samfélagið, með götukrakkana okkar og þessa fíkla, og það næsta sem maður les er Suður-Afríka,“ segir Mummi sem ræddi þessi mál í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í gær. 

Hann segir vandamálið og flöskuhálsana í stjórnsýslunni og að hans mati þori enginn alvarlega inn í málið, hvorki hjá stjórnvöldum eða á sveitarstjórnarstigi. Hann segir þessa krakka fara í gegnum skóla og inn á fullorðinsár án þess að nokkur stöðvi þau og það sé stærsta vandamálið.

„Daginn sem þau verða 18 ára þá sleppir kerfið öllum tökum.“

Hann segir mikið magn barnaverndartilkynninga sýna að kerfið ræður ekki við vandamálið. Hann segir lýsingar mæðranna á meðferð og veru drengjanna á Stuðlum og öðrum meðferðarheimilum ekki koma á óvart. Hann segir þetta gamla sögu og nýja.

Stuðlar mislukkað úrræði frá upphafi

Hann segir Stuðla frá upphafi hafa verið mislukkað dæmi. Það sé verið að loka krakka inni með ólík vandamál. Einn með alvarlegan vímuefnavanda og jafnvel hinn með hegðunarvanda. Það gangi ekki upp því það sé nauðsynlegt að afmarka meðferðina.

„Þú hendir ekki öllum undir sama þak og segir svo krakkar mínir geti farið í Playstation og við verðum öll vinir. Það virkar ekki þannig.“

Mummi segir sárlega vanta sérhæft úrræði fyrir hvers kyns vanda og að meðferðarúrræði séu kynskipt. Þá segir hann það til dæmis ekki ganga upp að í Fjölsmiðjunni séu börn sem séu búin að ljúka meðferð og börn sem séu enn í neyslu. Það þurfi ekki að vera langskólagenginn til að skilja það og það sé nauðsynlegt, svo meðferðin virki, að þessir hópar séu aðskildir.

Nauðsynlegt að kynskipta meðferð

Hvað varðar kynskipta meðferð segir hann drengina og stúlkurnar oft eiga sögur um ofbeldi eða misnotkun og þegar börn eða ungmenni á þessum aldri eru sett saman í meðferð fari svo „ofboðsleg orka að slást við náttúruna sem gerist“.

„Það fer öll meðferðin að snúast um hitt kynið.“

Hann segist hafa lent í því að þolandi og gerandi áttu að vera saman í meðferð í Götusmiðjunni en hann hafi ekki getað tekið við drengnum fyrr en stúlkan, þolandinn, lauk sinni meðferð.

„En þetta er að gerast á hverjum degi upp í SÁÁ. Þessi málaflokkur er bara í drasli,“ segir Mummi. Hann vildi óska þess að hann gæti verið meira uppörvandi en það sé erfitt þegar enginn tekur málaflokkinn í fangið og gerir eitthvað annað en að loka krakkana inni í fangelsum og stofnunum.

„Ef við erum heppin deyja þau, það er minni kostnaður, við erum alltaf að horfa á tölur, en hvað kostar einn fíkill úti í samfélaginu á ári? Það eru tugir milljóna sem fíkillinn kostar.“

Það sé ákveðin þversögn í því að geta ekki borgað meðferðarplássið en borga svo fyrir hann annars staðar í kerfinu, „í næsta herbergi“ hjá lögreglu, í fanglesi, tryggingum, heilbrigðiskerfi eða annars staðar.

Lalli Johns hafi kostað hundruð milljóna

„Við erum alltaf að borga. En þegar það á að fara að hjálpa þeim þá bilar allt saman í veskinu. Þá er veskið harðlæst og ekkert hægt að gera.“

Hann segir sorglegt að ekkert sé búið að breytast frá því hann byrjaði að vinna í þessum málum 1994. Hann tekur dæmi um Lalla Johns sem sat sautján ár í fangelsi, var inni og úti á heilbrigðisstofnunum allt sitt líf og vann aldrei. Það megi gera ráð fyrir því að Lalli hafi kostað samfélagið hundruð milljóna og það sama megi segja um krakka í dag sem fá ekki viðeigandi aðstoð.

„Það er miklu ódýrara að hjálpa fólki en að skipta sér ekki af því.“

Hægt er að hlusta á viðtalið í heild að ofan.