Khamenei sagður vilja beinar aðgerðir gegn Bandaríkjunum

Í kjölfar þess að Bandaríkin réðu íranska hershöfðingjanna Qassim Soleimani af dögum á föstudaginn mætti Ayatollah Ali Khamenei á fund þjóðaröryggisráðs Íran en það gerir hann ekki oft. Á fundinum lýsti hann því yfir að hefndaraðgerðir Íran vegna dauða Soleimani þyrftu að vera framkvæmdar af herafla Íran en ekki milliliðum eins og þeim vopnasveitum sem Íranar styðja víða um Mið-Austurlönd.

Þetta hafa blaðamenn New York Times eftir heimildarmönnum sínum í Íran. Frá því að Íslamska lýðveldið var stofnað árið 1979 hafa Íranar nánast alltaf falið aðgerðir sínar erlendis á bakvið milliliði eins og Hezbollah og aðra hópa. Soleimani sjálfur stýrði þeim aðgerðum undanfarin ár, sem foringi Quds-hersveita Íran.

Hershöfðinginn heyrði beint undir Khamenei og voru þeir góðir vinir. Hann mun hafa verið verulega reiður vegna dauða vinar síns og var hann tilbúinn til að sleppa allri leynd. Leiðtogar Íran hafa kallað eftir hefndaraðgerðum og Ali Shamkhani, formaður þjóðaröryggisráðsins, segir þrettán möguleg skotmörk til skoðunar og öll þeirra yrðu „martröð“ fyrir Bandaríkin.

Þá nefndi hann sérstaklega herstöðvar Bandaríkjanna í Mið-Austurlöndum.

Amir Ali Hajizadeh, annar hershöfðingi, sagði við athöfn í Teheran í gær að það væri ekki nóg að ráðast á allar herstöðvar Bandaríkjanna og jafnvel myrða Donald Trump sjálfan. Það þyrfti að útrýma hermönnum Bandaríkjanna í Mið-Austurlöndum.

Hershöfðinginn Hossein Salami hefur þar að auki gefið í skyn að Ísrael gæti orðið fyrir barðinu á Íran. Ísraelar hafa þó reynt að halda sér til hlés í þessari deilu sem er að mestu á milli Bandaríkjanna og Íran.

Græða á núverandi ástandi

Burtséð frá öllum áróðri er óljóst hvernig, hvar og hvort mögulegar hefndaraðgerðir Íran fara fram. Að vissu leyti er núverandi ástand í þeirra hag þar sem íbúar Íran mótmæltu ríkisstjórn landsins víða á undanförnum mánuðum. Þau mótmæli hafa verið stöðvuð og mikil samkennd virðist ríkja í Íran. Þá eru írakskir þingmenn, sem eru hliðhollir Íran, að reyna að koma bandarískum hermönnum úr landi.

Yfirvöld Bandaríkjanna gáfu í dag út viðvörun til áhafna skipa sem sigla um höf Mið-Austurlanda og segja mögulegt að Íran muni fara gegn hagsmunum Bandaríkjanna þar. Shamkhani sagði þó að hefnd Íran myndi ekki einskorðast við eina aðgerð.

NYT vitnar í hefndaraðgerðir Hesbollah í Líbanon árið 2012. Eftir að Ísraelar felldu einn af leiðtogum samtakanna reyndu meðlimir að ráða ísraelska embættismenn af dögum. Það heppnaðist ekki og í staðinn sprengdu þeir rútu sem bar ísraelska ferðamenn í loft upp í Búlgaríu.

Sérfræðingar segja mögulegt að aðgerðir Íran og þeirra sveita sem ríkið styður myndu á endanum fara að snúast gegn almennum borgurum.

Forsvarsmenn Herafla Bandaríkjanna undirbúa sig nú fyrir hefndaraðgerðir Íran. Meðal annars er talið að Íranar gætu reynt að ráða bandarískan hershöfðingja af dögum, samkvæmt AP fréttaveitunni. Einn heimildarmaður AP sagði Bandaríkin búast við umfangsmikilli árás á næstu dögum.

Rekja má deilurnar til kjarnorkusamkomulagsins

Rætur þessarar auknu spennu má að miklu leyti rekja til þess að Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, dró Bandaríkin frá kjarnorkusamkomulaginu svokallaða. Það var gert á milli Íran, Bandaríkjanna, Kína, Rússlands, Bretlands, Frakklands og Þýskalands og var því ætlað að binda enda á kjarnorkuvopnaáætlun Íran. Í skiptum fyrir að þvingunum og öðrum refsiaðgerðum yrði aflétt samþykktu yfirvöld Íran að hætta við þróun kjarnorkuvopna og hleypa eftirlitsaðilum í landið.

Trump rifti því og beitti Íran umfangsmiklum refsiaðgerðum og þvingunum með því markmiði að þvinga forsvarsmenn Íran til að setjast aftur við samningaborðið og semja á nýjan leik. Þessar aðgerðir höfðu veruleg áhrif á efnahag Íran og lýstu Íranar þeim sem „efnahagslegum hernaði“.

Á undanförnum mánuðum hafa Íranar gert ýmsar árásir, í gegnum sveitir sem þeir styðja, sem beinast gegn hagsmunum Bandaríkjanna og bandamanna þeirra. Meðal annars má nefna dróna- og eldflaugaárásir á olíuvinnslu Sádi-Arabíu, eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Írak, árásir á olíuflutningaskip og árásina á sendiráð Bandaríkjanna í Baghdad.

Það var í kjölfar árásarinnar á sendiráðið sem Trump tók þá ákvörðun að fella Soleimani.