Forn varða talin hluti af launspeki landnámsins

Stór varða í útjaðri Reykjavíkur var hluti af útmældu kerfi sem fornmenn komu sér upp til að marka sér táknræna heimsmynd sem tengdist árstíðaskiptum og gangi himintungla. Þessi tilgáta kemur fram í næsta þætti Landnemanna á Stöð 2, mánudagskvöld, í viðtali við Þórarin Þórarinsson arkitekt, en hann er í hópi áhugamanna sem rannsaka kenningar fræðimannsins Einars Pálssonar.

Varðan stendur á Sandfelli, suðvestan Sandskeiðs, í 340 metra hæð og er sögð ævaforn. Ásamt fjallinu Keili, og fleiri vörðum á áberandi stöðum í kringum Reykjavík, á þessi varða að hafa myndað einskonar goðfræðilega heimsmynd og sólúr, sem tengd voru landnámsjörð Ingólfs Arnarsonar í Reykjavík og landnámsjörð Helga bjólu á Hofi á Kjalarnesi. Þannig myndi bústaðir þeirra beina sólstöðulínu í Keili.

Einar Pálsson, sem lést árið 1996, vakti þjóðarathygli á árunum í kringum 1970 með ritröð sem hann nefndi Rætur íslenskrar menningar. Fyrsta bókin, Baksvið Njálu, kom út árið 1969, en þar birtist ný og byltingarkennd sýn á Íslendingasögur. Þannig taldi Einar að Njálssaga væri táknsaga og að úr henni mætti lesa goðfræðilegt táknmál, sem ætti sér rætur í ævafornri talnaspeki, byggðri á heilögum tölum. 

Í þættinum verður eyðijörðin Steinkross á Rangárvöllum skoðuð í fylgd Péturs Halldórssonar myndlistarmanns en þar telur Pétur að birtist samsvarandi kerfi og sjá megi í steinhringnum Stonehenge í Englandi. 

Einar Pálsson taldi að Steinkross væri miðja hrings sem hann nefndi Hjól Rangárhverfis. Það hafi verið tengt bæði áberandi kennileitum, eins og Þrídröngum í hafi, og lykiljörðum á Suðurlandi, þar á meðal Bergþórshvoli og Skálholti. Slíkur hringur hafi verið goðfræðilegur grundvöllur hins íslenska goðaveldis og í samræmi við hugmyndir fornmanna um heimsmynd.

Kenningar Einars Pálssonar hafa ætíð verið umdeildar og ýmist álitnar stórkostleg uppgötvun eða hreint bull. Í þættinum verður rætt við háskólafræðimenn með gjörólíka sýn á kenningar hans. Þar kemur fram að kenningar af þessu tagi hafi á undanförnum árum verið að öðlast viðurkenningu meðal vísindastofnana sem sérstakt fræðasvið, Ethnoastronomy. 

Landnemarnir eru á dagskrá Stöðvar 2 kl. 19.20 á mánudagskvöld, strax að loknum fréttum.