Blindfullum ung­lingum fækkar

Embætti landlæknis kynnti Lýðheilsuvísa ársins 2026 á Egilsstöðum í dag. Þar eru teknar saman niðurstöður úr könnunum og opinberum skrám um meðal annars ofbeldi, fjárhagserfiðleika, neyslu og lyfjanotkun. Gögnin eru frá mismunandi árum.

Ofbeldistalan byggist á Íslensku æskulýðsrannsókninni frá því á síðasta ári. Þar sögðust 25,9 prósent nemenda í 6.–10. bekk hafa orðið fyrir árás eða verið lamin að minnsta kosti einu sinni síðustu tólf mánuði. Talan segir ekki til um hver beitti ofbeldinu eða hvar það átti sér stað. Niðurstöðurnar eru birtar í kynningu landlæknis.

Yngri börn sögðu oftar frá ofbeldi

Í eldri niðurstöðum æskulýðsrannsóknarinnar, frá 2025, kemur fram mikill munur eftir aldri og kyni.

Þá sögðust 56 prósent drengja í sjötta bekk hafa orðið fyrir árás eða verið lamdir síðustu tólf mánuði, en 33 prósent stúlkna. Í tíunda bekk voru hlutföllin 20 prósent hjá drengjum og sjö prósent hjá stúlkum.

Landsmeðaltalið nær bæði til barna sem greina frá einu atviki og þeirra sem segja ofbeldið hafa verið endurtekið.

Spilakassar og veðmál á netinu

Í framhaldsskólakönnun Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar, sem gerð var haustið 2025, sögðust 37,1 prósent nemenda undir átján ára hafa stundað fjárhættuspil síðustu tólf mánuði. Mælingin nær yfir fjölbreytta spilamennsku, meðal annars bingó, happdrætti, spilakassa og netveðmál.

Meðal allra framhaldsskólanema í könnuninni, á aldrinum sextán til tuttugu og þriggja ára, sögðust fimmtán prósent hafa spilað í spilakössum á netinu. Þá höfðu 11,4 prósent tekið þátt í netveðmálum og 9,1 prósent spilað í netspilavíti. Sömu nemendur geta verið taldir í fleiri en einum flokki.

Þessar tölur eftir tegund spilamennsku eiga við allan aldurshópinn, ekki eingöngu nemendur undir átján ára.

Fimmti hver á Suðurnesjum nær illa endum saman

Samkvæmt lýðheilsuvísunum sögðust 15,5 prósent fullorðinna á landinu eiga frekar eða mjög erfitt með að ná endum saman árið 2025. Embætti landlæknis segir hlutfallið hafa lækkað marktækt frá fyrra ári.

Á Suðurnesjum var hlutfallið 21,1 prósent, eða rúmlega fimmti hver fullorðinn. Spurt er um getu fólks og fjölskyldna þess til að greiða meðal annars fyrir mat, húsnæði og reikninga. Mælingin byggist á svörum fólks um fjárhagserfiðleika en ekki útreikningi á fjölda undir fátæktarmörkum.

Mun meiri noktun þyngdarstjórnunarlyfja á Vestfjörðum

Notkun lyfjaflokks sem landlæknir birtir undir heitinu þyngdarstjórnunarlyf var um helmingi meiri á Vestfjörðum en á höfuðborgarsvæðinu árið 2025.

Á Vestfjörðum mældist notkunin 35,5 skilgreindir dagskammtar á hverja þúsund íbúa á dag, en 23,6 á höfuðborgarsvæðinu. 

Lyfjaflokkurinn nær til GLP-1-lyfja sem notuð eru bæði við sykursýki af tegund tvö og við offitu. Offitutölurnar sem birtar eru í kynningunni eru hins vegar frá 2022. Þá mældist hlutfall fullorðinna með líkamsþyngdarstuðul þrjátíu eða hærri 42,8 prósent á Vestfjörðum, 24,4 prósent á höfuðborgarsvæðinu og 27,4 prósent á landsvísu. 

Ölvunardrykkja mælist minni

Framhaldsskólakönnunin sýnir jafnframt lægra hlutfall nemenda sem segist hafa orðið blindfullt síðustu þrjátíu daga. Það fór úr 19,4 prósentum árið 2023 í 13,3 prósent árið 2025.

Meðal nemenda undir 18 ára lækkaði hlutfallið úr 13,4 prósentum í 9,6 prósent.