Stækkum kökuna í stað þess að sneiða hana þynnra

Frábært hjá ríkinu að ætla að skila hallalausum fjárlögum, það er löngu tímabært og núllið á spjaldinu var flott sjónvarpsefni. En til að núllið gangi upp, á nú að sækja 9 milljarða til viðbótar í ferðaþjónustuna, og þegar hækkun kílómetragjalds er talin með er reikningurinn nær 10 til 11 milljörðum. Um helmingur allrar nýrrar tekjuöflunar frumvarpsins er þannig sóttur í eina atvinnugrein.

Og það í grein sem leggur nú þegar mikið af mörkum: um það bil ein af hverjum þremur krónum sem koma inn í ferðaþjónustuna skilar sér í sköttum og gjöldum til samfélagsins, fyrir utan öll þau afleiddu störf og verðmæti sem greinin skapar um allt land.

Er það ekki þversögn að segjast ætla að ná niður verðbólgu á sama tíma og gjaldskrár eru hækkaðar, skattar auknir og meiri kostnaður lagður á einstaklinga og fyrirtæki? Þetta er allt kostnaður sem hlýtur að skila sér að einhverju leyti út í verðlag.

Enn merkilegra er að gera ráð fyrir að hægt sé að sækja 10 til 11 milljarða til viðbótar í greinina, upphæð sem samsvarar um helmingi af allri afkomu hennar árið 2024, án þess að það hafi áhrif á eftirspurn. Þannig virkar samkeppnismarkaður einfaldlega ekki. Ísland er nú þegar dýr áfangastaður og við keppum við allan heiminn um ferðamenn, með ofursterka krónu í ofanálag. Þegar verðið hækkar enn frekar hefur það áhrif á val neytenda. Við þekkjum þetta sjálf, við bókum frekar flug til Portúgal en Tene því þar er allt orðið svo dýrt. Sú ákvörðun er auðveld, buddan sér um hana.

Þetta snýst ekki bara um einstaklinginn sem velur hvert hann fer í frí. Þetta snýst líka um ferðaskrifstofur, heildsala og endursöluaðila erlendis sem þurfa að geta selt Ísland með ásættanlegri framlegð og á samkeppnishæfu verði. Ef við gerum þeim sífellt erfiðara fyrir, hvers vegna ættum við þá að ganga út frá því að þeir haldi áfram að verja sama tíma, fjármunum og markaðsstarfi í að selja áfangastaðinn?

Svo er það fyrirsjáanleikinn, sem er enginn eins og svo oft áður. Ferðir til Íslands eru seldar 12, 18 og allt að 24 mánuði fram í tímann. Þegar gjöld eru hækkuð með litlum sem engum fyrirvara er ekki hægt að endurverðleggja það sem þegar er selt og hækkunin lendir þá beint á fyrirtækjunum sjálfum. Það gerðist einmitt með innviðagjaldið á skemmtiferðaskip: fyrirvarinn var enginn, gjaldið lenti á skipafélögunum og skipakomum stórfækkaði, með alvarlegum afleiðingum, ekki síst á landsbyggðinni. Og nú á að festa hringlið í sessi: samkvæmt frumvarpinu eiga gistináttaskattur og innviðagjald framvegis að hækka sjálfkrafa um hver áramót í samræmi við forsendur fjárlaga, og hversu mikið kílómetragjaldið hækkar liggur ekki fyrir fyrr en nokkrum vikum fyrir gildistöku. Lágmarkið væri 12 mánaða fyrirvari á breytingum sem þessum, helst 18 til 24 mánuðir.

Og þetta er ekki fyrsta atlagan að ferðaþjónustunni. Á aðeins þremur árum hefur gistináttaskattur verið endurvakinn, hækkaður og útvíkkaður yfir á tjaldsvæði og skemmtiferðaskip; innviðagjald lagt á skemmtiferðaskip í millilandasiglingum; kílómetragjald innleitt sem leggst þungt á hópbifreiðar og bílaleigubíla og hækkar nú um tæp 16%, og til viðbótar á að hækka virðisaukaskatt á baðlón og bæta við nýju náttúru- og innviðagjaldi. Hver hækkun er kynnt með sömu rökunum, eins og hún sé sú síðasta og hafi engin áhrif.

En hvers vegna greiðir ferðaþjónusta lægra þrep virðisaukaskatts? Ekki af því að hún fær afslátt, heldur af því að hún er útflutningsgrein í alþjóðlegri samkeppni, og þannig er því einnig farið í okkar helstu samkeppnislöndum. Hærri virðisaukaskattur þýðir hærra verð, í tilfelli baðlónanna bæði fyrir erlenda gesti og Íslendinga, sem nýta lónin mikið, ekki síst á landsbyggðinni. Sú hækkun fer auk þess beint í neysluvísitöluna og þar með verðbólguna, þvert á yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar. Þetta vita hagfræðingarnir í ríkisstjórninni auðvitað manna best.

Við getum ekki haldið áfram að berja hausnum við steininn, hækka skatta og gjöld og gera svo ráð fyrir að ekkert annað breytist. Milljarðar í auknum álögum eru ekki sjálfkrafa milljarðar í auknum tekjum, og raunáhrif þessara hækkana hafa ekki einu sinni verið metin. Ef eftirspurn minnkar, gestum fækkar, dvalartími styttist eða söluaðilar beina viðskiptum sínum að öðrum áfangastöðum getur dæmið litið allt öðruvísi út. Þá stöndum við eftir með minni köku, veikari fyrirtæki, sérstaklega úti á landi, og svo verða allir hissa þegar skatttekjurnar skila sér ekki samkvæmt Excel-skjalinu.

Kannski væri kominn tími til að taka ferðaþjónustuna á orðinu og setjast niður saman. Ekki til að ræða hvernig eigi að sækja meira í greinina, heldur hvernig við stækkum kökuna fyrir alla, þannig að ferðamenn vilji áfram koma hingað og söluaðilar vilji áfram selja Ísland. Þannig fær ríkið í raun meira. Við viljum samtal um hvernig við aukum verðmætasköpun, lengjum tímabilið, bætum framlegð, fjárfestingu og framleiðni og byggjum upp ábyrga og arðsama ferðaþjónustu sem skilar þjóðarbúinu meiri tekjum til framtíðar. Það væri raunar í fullu samræmi við ferðamálastefnu og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar, sem boða aukna framleiðni, verðmætasköpun og samkeppnishæfni útflutningsgreina. Skattahækkanirnar sem nú eru kynntar ganga þvert gegn hvoru tveggja.

Það er vel að stór hluti aðgerðanna sé aðhald í ríkisrekstrinum, en þegar kemur að tekjuhliðinni er enn og aftur seilst dýpst í vasa greinarinnar sem kemur nú þegar með gjaldeyrinn inn og borgar nú þegar mikið. Metnaðarfyllri leið til að bæta ríkisfjármálin væri að stækka stofninn sem skatturinn er lagður á, ekki skjóta niður þá sem bera hann.

Höfundur er framkvæmdastjóri Eldingar hvalaskoðunar.