Hver á að leggja símann frá sér?

Það er brýnt að umræðan um nýja reglugerð um síma og snjalltæki verði ekki þannig að símavandi barna og ungmenna sé færður inn fyrir veggi skólanna og gerður að verkefni skóla og kennara. Markmiðin eru góð; námsfriður, vellíðan, félagsleg tengsl og jákvæður skólabragur. Athyglisvert er þó að reglugerðin sjálf talar sérstaklega um samstarf foreldra, nemenda og skóla og nefnir þar gagnkvæmt traust, virðingu og samábyrgð.

Samábyrgð en hver sér um framkvæmdina?

Þrátt fyrir fögur orð um samábyrgð lendir stór hluti framkvæmdarinnar hjá skólanum. Símar og snjalltæki nemenda eiga ekki aðeins að vera ónotuð heldur óaðgengileg allan skólatímann. Skólarnir þurfa að ákveða geymslu, móta reglur um afhendingu, kynna þær, sjá um tækin og gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir tjón, hvarf eða þjófnað.

Þetta getur haft mjög jákvæð áhrif á skólastarf; aukinn námsfrið, meiri einbeitingu og fleiri bein samskipti nemenda. Skýr sameiginleg regla getur líka verið betri en að hver kennari þurfi að standa í stöðugum samningaviðræðum um símanotkun.

En framkvæmdin er ekki án fyrirhafnar. Skólastjórnendur eiga að tryggja innleiðinguna, kynna hana fyrir skólaráði, halda utan um undanþágur, hafa nemendur með í ráðum og tengja mat á framkvæmdinni við innra mat skólans. Það er því eðlilegt að spyrja hvort við séum um leið að bæta enn einu stjórnsýslu- og eftirlitsverkefninu við skólastarfið.

Að fjarlægja tækið eða kenna á tækið?

Ger þarf greinarmun á símanotkun og tækninotkun. Skjárinn er ekki sjálfkrafa vandamál. Þar er að finna gríðarlegt magn þekkingar, upplýsinga og verkfæra til náms, sköpunar og samskipta. Reglugerðin viðurkennir það raunar sjálf; hún skilgreinir sérstaklega notkun snjalltækja í kennslufræðilegum tilgangi sem hluta af skipulagðri kennslu til að ná markmiðum og hæfniviðmiðum aðalnámskrár.

Við eigum því ekki aðeins að kenna börnum að vera án tækninnar heldur að lifa með henni. Að geta metið hvenær tækið er gagnlegt, hvenær það truflar, hvaða upplýsingar eru áreiðanlegar og hvenær á að leggja það frá sér er hluti af því að verða læs á stafrænan heim. Bann getur skapað mörk en það kennir ekki sjálfkrafa sjálfstjórn.

Skólinn ræður aðeins hluta sólarhringsins

Skólinn er aðeins hluti af lífi barna og ungmenna. Hann getur tekið símann úr umferð í nokkrar klukkustundir en ræður engu um símann við matarborðið, inni í svefnherberginu, á kvöldin eða um helgar. Reglugerðin nær raunar mjög vítt innan skólatímans; til frímínútna, matarhlé, vettvangsferða og jafnvel frístundaheimila en þar lýkur valdsviði hennar.

Þess vegna verður þetta aldrei eingöngu verkefni skólans. Ef við höfum áhyggjur af svefni, félagslegum samskiptum, skjátíma eða því að börn og ungmenni geti ekki lagt símann frá sér verður að ræða jafnframt það sem gerist utan skólatíma.

Og þar koma heimilin inn og ekki síður við fullorðna fólkið sem fyrirmyndir.

Við getum varla ætlast til þess að börnin og ungmennin þrói með sér heilbrigt samband við símann ef skilaboðin frá okkur eru; þú átt að geta lagt þinn frá þér en ég þarf aðeins að kíkja á minn.

Reglur hjálpa og fyrirmyndir kenna

Reglugerð getur skapað símalausan skóla og vonandi bætt námsfrið og samskipti. En heilbrigt samband barna og ungmenna við síma og tækni verður ekki búið til með reglugerð einni saman. Þar skiptir samábyrgðin, sem reglugerðin sjálf boðar, mestu máli.

Skólinn á að setja mörk og kenna skynsamlega notkun. Það gera margir skólar nú þegar. Heimilin þurfa að gera slíkt hið sama. Og við fullorðna fólkið þurfum stundum að horfa aðeins minna á skjátíma barna og ungmenna og aðeins meira á okkar eigin.

Skólinn getur vissulega geymt síma nemenda í nokkrar klukkustundir á dag. Hitt verður aðeins flóknara; að finna nógu stóran geymslukassa fyrir síma okkar fullorðna fólksins. Símalaus skóli er eitt. Símalæs samfélög er annað.

Ertu kannski að lesa þetta í símanum?

Höfundur er kennari og skólastjórnandi