Ég var að lita á mér neglurnar. Framundan er vinnuheimsókn til Bandaríkjanna og þess vegna valdi ég sama munstur og ég hef alltaf haft í heimsóknum þangað síðan í janúar 2025: allar neglurnar eru djúprauðar nema langatöng, sem er hvítmáluð með rauðu hlynlaufi í miðjunni.

Það er væg (sumir myndu kannski segja mjög kanadísk) leið til þess að vekja athygli á máli sem margir Bandaríkjamenn hafa kannski ekki leitt hugann að. Og því meira sem fólk getur spjallað og rökrætt um mikilvæg málefni af virðingu, augliti til auglitis, því betra.

Ég er svo lánsöm að líta bæði á mig sem Kanadamann og Íslending, ríkisborgara tveggja af virtustu ríkjum heims. Í báðum þessum löndum er löng en ekki gallalaus hefð fyrir því að standa vörð um mannréttindi, rödd minnihlutahópa, náttúruna og umhverfið. Þar að auki deila þau þeirri sannfæringu að lítil og meðalstór ríki geti beitt áhrifum sínum á hinu alþjóðlega sviði.

Ég vel að kalla mig bæði Íslending og Kanadamann og tala í báðum tilvikum um þjóðerni mitt í fyrstu persónu.

Við Íslendingar stöndum frammi fyrir mikilvægu vali á morgun. Hvert og eitt okkar nálgast ákvörðunina út frá sínum eigin forsendum. Sem Íslendingur „að eigin vali“ ber ég ekki með mér sama tilfinningalega farangur og margir þeirra sem ólust upp við Íslendingasögurnar, „vér mótmælum allir“, þorskastríðin og jafnvel árangurslausar Eurovision-tilraunir Íslands til þessa.

Ég þekki engu að síður söguna: Ísland hefur verið stór hluti af lífi mínu í næstum þrjá áratugi og margir vita að eiginmaður minn, Guðni Th. Jóhannesson, er einn virtasti sagnfræðingur þjóðarinnar. Í mörgum málum þarf afstaða okkar ekki nauðsynlega að mótast af tilfinningum og innsæi, en hún gerir það engu að síður, og ég skil vel hvers vegna, ekki síst þegar við stöndum frammi stórum spurningum eins og við gerum nú um helgina. Svo til þess að samsama mig hinni fallegu og stórmerkilegu sögu Íslands, þá tengi ég hana í huga mínum við sögu Kanada sem ég hef þekkt alla ævi.

Sem Kanadamaður, sem á Karl III. konung fyrir þjóðhöfðingja og býr í landi við hlið nágranna sem er tífalt fjölmennari, veit ég að sjálfstæði og fullveldi skipta öllu, eru þeir máttarstólpar sem treysta verður í flóknum og hörðum heimi.

Sem manneskja sem ólst upp í öðru strjálbýlu landi, ríku af náttúruauðlindum sem móta okkar þjóðerniskennd og ættjarðarást, veit ég að vernd eigin auðlinda skiptir höfuðmáli.

Ég veit líka að vernd lítilla tungumála og minnihlutatungumála er lífsnauðsynleg fyrir sjálfsmynd þjóða og að því skýrari og formlegri tryggingar sem við höfum fyrir þeirri vernd - til dæmis réttinn til að nota eigið tungumál við lagasetningu - því betra.

Spurningin er þá þessi: Grefur það undan fullveldi okkar sem þjóðar og stofnar það öllu sem við höfum barist fyrir í hættu að ganga í formlegt samstarf við stærri hóp ríkja? Ég tel svo ekki vera, ekki síst þegar við treystum fólkinu, sem hefur verið falið að gæta hagsmuna þjóðarinnar á alþjóðavettvangi, til þess að gera það eins vel og það mögulega getur. Ef við setjumst við samningaborðið auðnast okkur að styrkja samskipti við bandamenn, athuga hvort við getum fundið leiðir til að styrkja samband okkar enn frekar – eða ekki. Að setjast við samningaborð með skýr markmið – rauðar línur sem ekki verður stigið yfir – þýðir ekki að við hverfum frá grundvallargildum okkar, heldur jafnvel frekar að við styrkjum þau.

Gerir fjarlægð mín frá tilfinningalegum rökum í málinu sjónarhorn mitt rökréttara og þannig mikilvægara? Auðvitað ekki. En það ætti heldur ekki að draga úr vægi þess. Fjölmargir kjósendur í atkvæðagreiðslunni á laugardag voru fæddir og uppaldir í öðrum löndum, en þeir hafa valið að gera Ísland að heimili sínu og leggja sitt af mörkum til þess að byggja upp sterkt og öruggt samfélag hér landi.

Ég vona að aðrir ríkisborgarar, sem eru af erlendu bergi brotnir eins og ég – að raunar við öll – tökum borgaralegar skyldur okkar í lýðræðisríki alvarlega. Það er ekki sjálfgefið að svo mikil ábyrgð sé sett í hendur almennings. Okkur ber ekki aðeins skylda til þess að kjósa, heldur kynna okkur vel hvers vegna það er mikilvægt. Við þurfum að forgangsraða þeim hagsmunum sem skipta okkur mestu máli og ákveða hvaða svar þjónar þeim best. Hinu lýðræðislega ferli er enginn greiði gerður ef við veljum ákveðið svar aðeins vegna þess að aðrir í fjölskyldunni, vinahópnum eða vinnustaðnum ætla að gera það, eða vegna þess að tiltekinn stjórnmálaflokkur leggur það til.

Í Kanada vitum við ekki frekar en aðrir hvað framtíðin ber í skauti sér. En þjóðin er að mestu leyti einhuga um að til þess að viðhalda raunverulegu sjálfstæði okkar þurfum við að eignast fleiri og fjölbreyttari vini og vera virkir þátttakendur á alþjóðavettvangi – nú meira en nokkru sinni. Það veikir ekki fullveldi Kanada, heldur styrkir það.

Kanada stendur nú í harðri viðskiptadeilu. Mun stuðningur stjórnvalda við fyrirtæki og launafólk sem verður fyrir áhrifum af henni duga? Munu hefndartollar hafa tilætluð áhrif? Munu bandamenn okkar líka öðlast kjark til þess að hafna yfirgangi og jafnvel hrinda af stað keðjuverkun? Ég get ekki séð framtíðina. En ég veit að flestir Kanadamenn standa saman. Og ég veit að flestir þeirra líta svo á að það felist ekkert hugrekki í því að halda dauðahaldi í óbreytt ástand, eins gott og það kann að hafa verið. Hugrekkið felst þvert á móti í því að horfast í augu við og sætta sig við óvissuna, vitandi að hún gæti leitt eitthvað ennþá betra af sér. Þeir fiska sem róa.

Og þá að hinu heimalandi mínu sem er mér svo kært, fagra Íslandi: Hvað mun gerast hér á sunnudagsmorgun þegar við höfum gert skyldu okkar og greitt atkvæði?

Verði niðurstaðan neikvæð mun óbreytt ástand halda hér áfram í allri sinni dýrð.

Verði niðurstaðan jákvæð bíður okkar ein birtingarmynd hinnar fögru óvissu lífsins – með allri þeirri von og nýjum tækifærum sem henni fylgir.

Hvað sem gerist þá mun sólin rísa á ný, vinir mínir verða áfram vinir mínir, og löngun mín til þess að leggja samfélaginu lið verður jafnmikil og áður, og ég mun setjast um borð í flugvél með hlynlaufið málað á neglurnar mínar, sem áminningu um að við verðum öll að gera það sem við teljum rétt.

Höfundurinn er rithöfundur og menntuð í alþjóðasamskiptum.

Of Canada and Iceland

I just had my nails done. I’m going on a working visit to the U.S. next week and so I chose the pattern that I have gone with whenever I have needed to visit that country since late January 2025: all nails a deep red, except for the middle finger on each hand, which is painted white with a red maple leaf in the middle.

It’s a gentle (one might even say Canadian) way of introducing a topic of conversation that many Americans might not be paying attention to. And the more people can respectfully discuss and debate important issues with each other, face to face, the better.

I feel incredibly fortunate to consider myself both Canadian and Icelandic, a citizen of two of the most respected countries in the world. Countries with long, if imperfect, traditions of the protection of human rights, giving the underrepresented a voice, environmental protection, and a belief that even small and medium-sized powers have important voices on the international stage.

It’s also my choice to call myself both an Icelander and a Canadian – to use the first person when referring to both of these nationalities.

We Icelanders are facing an important choice tomorrow. Everyone brings their own perspective to their decision. As an Icelander “by choice” I don’t carry the same emotional baggage as the many people who were nursed from birth with the Sagas, “vér mótmælum allir”, the Cod Wars, and even Iceland’s to-date futile Eurovision efforts.

Nevertheless, I know the history: Iceland has been a major part of my life for almost three decades, and it will not escape many that my husband, Guðni Th. Jóhannesson, is one of the nation’s most respected historians. Our instincts and our emotions do not need to play a role in many decisions, but they do, and I understand why, especially when faced with big questions, as we are this weekend. So in order to empathize with Iceland’s beautiful history, in my mind I link it to Canadian history that I have known all my life:

I know, as a Canadian whose head of state is King Charles III and whose location is next to a neighbour ten times its size, that maintaining independence and sovereignty is of paramount importance, the guiding light that shows the way for all else in a complicated world.

I know, as someone who was raised in another sparsely populated nation rich in natural resources -- resources that form part of our national identity -- that their protection is vital.

I know that protection of small and minority languages is vital to a nation’s identity, and that the more formalized processes we have for securing this – such as guarantees on using the language during the creation of legislation - the better.

Does entering into a more formal partnership with another group erode our sovereignty as a nation, risking everything we have fought hard for? I do not believe that is the case, especially when we trust, as I do, that officials charged with protecting the nation’s interests on the world stage will do so to the best of their ability. Sitting down at the table offers us an opportunity to further strengthen good relations with allies, to discover what deeper co-operation can offer – and what it can’t. Sitting down at the table with clear red lines does not surrender one’s core beliefs; it strengthens them.

Does my relative detachment from the emotional arguments make my perspective a more logical and therefore, important, one? Of course not. But it certainly shouldn’t have less: There are a great many voters in Saturday’s referendum who were born and raised in other countries but who have chosen to make Iceland their home and contribute to building a strong society here.

I hope that others in my position as foreign-born citizens – that all of us really -- take our obligations as citizens of a democratic country seriously. It’s not a given that such a great responsibility is left in the hands of the people and we have a duty not just to vote, but to research why and how we think it’s important, to prioritize our own issues and decide which answer will address those best for what we think is most vital. To choose an answer because everyone in our family, friend group, or workplace is, or because the political party we usually vote for is, does a disservice to this democratic process.

In Canada, as in elsewhere, we do not know what the future holds, but the country is virtually united on the idea that in order to maintain true independence, we need to diversify our friends, and be active players on the international stage – even more so than before. Far from weakening Canada’s sovereignty, that strengthens it.

Canada is in the midst of a high stakes trade war. Will government support for affected workers and businesses be enough? Will retaliatory tariffs have the desired effect? Will our allies be inspired to stand up to bullies too, perhaps starting a chain reaction? I can’t predict the future. I do know that Canadians are more or less united. I do know that most feel that bravery lies not in sticking with a status quo, however good it may be, but in deciding that facing and accepting some uncertainty may bring something even better. Þeir fiska sem róa.

To my other dear nation, beautiful Iceland: what will happen here on Sunday morning after we all do our duty and cast a ballot? A no vote, and the status quo in all its glory will continue. A yes vote, and another of life’s beautiful uncertainties awaits, with all its hope and opportunity.

Regardless, the sun will rise, my friends will stay my friends, my drive to contribute to society will be just as strong, and I will get on an airplane with my nails painted with the Maple Leaf, a reminder that we must all do what we think is right.

The author is a writer and has a degree in international relations.