25,2% árangur

Í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um endurupptöku aðildarviðræðna við Evrópusambandið eru áhyggjur af viðvarandi verðbólgu og háum vöxtum skiljanlega lykilatriði í áhuga fólks á endurupptöku. Því hefur verið mætt í umræðunni með að við verðum að ná niður verðbólgu hvort sem er áður en við tækjum upp evru. Það er ekki rangt. En þá er líka rétt að skoða hvernig okkur hefur gengið að halda í skefjum vöxtum og verðbólgu ein og óstudd og meta líkurnar á því að það takist til lengri tíma án þess að til komi frekari stuðningur.

Í mars 2001 settu Seðlabanki Íslands og þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks verðbólguviðmið sem hefur verið markmið íslenskra stjórnvalda fyrir verðbólguþróun síðan. Það er 2,5% eða fjórðungi hærra en 2% markmið Evrópusambandsins. Það eitt og sér er ákveðin viðurkenning á að óraunhæft sé að verðbólga sé til lengri tíma stöðugt jafnlítil og á meginlandinu.

Eflaust gætum við þó flest vel unað við stöðuga verðbólgu í kringum 2,5%. Þann raunveruleika höfum við hins vegar aldrei þekkt til lengri tíma. Á þeim 305 mánuðum sem eru liðnir síðan verðbólgumarkmiðið var sett hefur íslenskum stjórnvöldum tekist að ná því í 77 mánuði eða 25,2% tímans. Til samanburðar hefur meðalverðbólga á evrusvæðinu verið á eða undir verðbólgumarkmiði Íslands í236 mánuði af 304 eða 77,6% tímans, meira en þrefalt oftar en við höfum náð því. Þó tekið sé mið af lægra verðbólgumarkmiði Evrópska Seðlabankans hefur verðbólga á evrusvæðinu verið á eða undir því í 159 mánuði eða 52,3% tímans, meira en tvöfalt oftar en við höfum náð okkar markmiði. Íslenskt efnahagslíf hefur margt til brunns að bera en þrálát verðbólga er viðvarandi vandi frekar en tímabundinn. Háir vextir og verðtrygging eru gjaldið sem við greiðum fyrir það.

Fjórðungsárangur er fallárangur á flestum mælikvörðum, hvort sem þeir eru í tölustöfum eða bókstöfum. Auðvelt er fyrir stjórnmálafólk að kenna pólitískum andstæðingum hverju sinni um stöðuna. En staðreyndin er að nær allir flokkar hafa reynt sitt besta að stýra skútunni betur. Á þeim 305 mánuðum síðan verðbólgumarkmiðið var sett hefur Sjálfstæðisflokkur verið í ríkisstjórn í u.þ.b. 233 mánuði (76,4% tímans), Framsóknarflokkur u.þ.b. 203 mánuði (66,6% tímans), Vinstri græn u.þ.b. 137 mánuði (44,9% tímans), Samfylking u.þ.b. 92 mánuði (30,2% tímans), Viðreisn u.þ.b. 30 mánuði (9,8% tímans), Flokkur fólksins u.þ.b. 20 mánuði (6,6% tímans) og Björt framtíð u.þ.b. 10 mánuði (3,3% tímans). Til viðbótar var margt helsta forystufólk Miðflokks nú áður þingmenn og ráðherrar Framsóknarflokks í ríkisstjórn í u.þ.b. 44 mánuði (14,4% tímans).

Fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna sem hafa stýrt landinu undanfarinn rúman aldarfjórðung hefur ekki auðnast að tryggja almenningi sama verðstöðugleika til lengri tíma og vinafólk okkar innan evrusvæðisins býr almennt við. Það eru nefnilega ekki illir ræðarar eða brotnar árar sem valda óstöðugu hagkerfi í landinu, heldur er viðvarandi leki í bátnum.

Samstarfið í Evrópusambandinu nær til samtals 33 málaflokka. Ísland er hluti af 23 þeirra í gegnum EES-samninginn. Vegna skattkerfisins hér og þátttöku í Schengen eru málaflokkarnir sem í raun út af standa 8 talsins: landbúnaðar- og byggðamál; fiskveiðimál; evrusamstarf; sameiginlegt styrkjakerfi; lagaumhverfi Evrópureglna; tollabandalag; öryggis- og varnarmál; og þátttaka í sameiginlegum fjárlögum.

Ef þú hafnar dýpra samstarfi við sambandið óháð því hvernig samið yrði um einhver af þessum átta atriðum, þá er skiljanlegt að hafna endurupptöku aðildarviðræðna nú. En ef þú telur að þátttaka í einhverju af ofantöldu myndi bæta stöðu Íslands, hvort sem er upptaka evru, afnám tolla á evrópskum vörum, þéttara öryggissamstarf eða annað, og værir til í að skoða aðild ef tilteknar sérlausnir myndu nást í samningaviðræðum um einhverja málaflokkanna, þá er borðleggjandi að sjá hvort nýr og stærri bátur borgi sig.

Höfundur er formaður Vinstri grænna í Reykjavík