Samnings­mark­mið

Í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi mögulega endurupptöku aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið, hafa ýmsir, jafnvel þingmenn, kallað eftir að samningsmarkmið Íslands verði þegar lögð fram. Hefur þetta gengið svo langt að utanríkisráðherra hefur gefið út yfirlýsingar um eitt og annað, svo sem um sjávarútveg.

Vandamálið er, eins og allir sem þekkja til viðamikilla og flókinna samningaviðræðna vita, að almenn vitneskja um raunveruleg samningsmarkmið veikir samningsstöðu Íslands. Samningsaðilar byrja að jafnaði með því að leggja fram ýtrustu kröfur. Sumar verða okkur mjög mikilvægar og við munum seint hvarfla frá, jafnvel láta steyta á þeim; aðrar eitthvað sem við verðum tilbúin að gefa eftir, fáum við tilslökun frá gagnaðilanum.

Þess vegna viljum við ekki að viðsemjendur okkar viti í smáatriðum, hvað okkur sé nauðsynlegast; hvers við krefjumst, bara til að geta gefið það eftir sem ódýra skiptimynt; hvað við erum samt sem áður tilbúin að gefa eftir ef nauðsyn krefur og hvað við erum tilbúin að láta viðræður stranda á, mætum við algjörri óbilgirni af hálfu gagnaðilans.

Ýtrustu samningsmarkmið Íslands eiga auðvitað að vera, að Íslandi sé í sjálfsvald sett, hvað af reglum Evrópusambandsins það taki upp nú eða í framtíðinni, á öllum sviðum. Að sama skapi vitum við að slíkt fæst aldrei samþykkt, og þá hefjast tilslakanir, í einhverri mynd, á báða bóga. Við vitum að Evrópusambandinu er akkur af því að fá okkur í hópinn. Það verðum við að nýta okkur.

Jafnframt er ljóst að hagsmunir Íslendinga eru eins misjafnir og þeir eru margir. Járnblendið hefur aðra hagsmuni en sjávarútvegurinn, landbúnaðurinn aðra hagsmuni en flugfélögin og stóriðjan aðra hagsmuni en eigendur orkuveranna (sem eru aðallega þjóðin), svo nokkur dæmi séu nefnd. Hagsmunum hverra skal því fórna til að verja hagsmuni annarra? Við verðum því að treysta á að sá samningur, sem við fengjum að kjósa um í síðari atkvæðagreiðslunni, komi til þess að viðræður verði teknar upp og þeim ekki slitið, reynist eins góður fyrir þjóðfélagið í heild og mögulegt er. En til þess að svo megi verða, mega viðsemjendur okkar ekki vita hvar rauðu strikin okkar liggja.

Þetta eiga allir, sem vilja telja sig málsmetandi, að skilja. En auðvitað eru ýmsir, af ýmsum misgóðum ástæðum, svo algjörlega andsnúnir aðild að Evrópusambandinu, í hvaða mynd sem er, að þeir vilja að mögulegur framlagður samningur verði sem verstur, í þeirri von að honum verði þá hafnað, eða að samningar náist ekki.

Þetta ber að hafa í huga.

Höfundur er verkfræðingur.