Sóknar­færi í full­vinnslu - Hvers vegna ESB-aðild gæti opnað nýjar dyr

Það eru afar ánægjuleg tíðindi að Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS), skuli lýsa því yfir að samtökin setji sig ekki gegn aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Í viðtali í Bítinu á Bylgjunni þann 11. ágúst undirstrikaði hún að forsendan væri skýr samningsmarkmið og að dregin væri rauð lína um íslenskt eignarhald á fiskveiðiauðlindinni.

Þetta er skynsamleg og uppbyggileg afstaða. Ef vel er á málum haldið liggja mikir hagsmunir í að kanna þessa leið, sérstaklega þegar kemur að aukinni fullvinnslu sjávarafurða hér á landi. Aðild að ESB er nefnilega ekki ógn við fullvinnslu, hún gæti þvert á móti orðið sterkasta stökkbretti hennar.

Vanýtt tækifæri í verðmætasköpun

Í áratugi hefur ríkt mikill einhugur um mikilvægi þess að fullvinna sjávarafurðir á Íslandi. Með því að búa til tilbúnar neytendavörur og byggja upp sterk vörumerki getum við skapað fleiri störf, eflt byggðir landsins og aukið útflutningsverðmæti til muna.

Þrátt fyrir frábæran árangur og tækniframfarir í veiðum og vinnslu sýna gögnin að við eigum enn mikið inni þegar kemur að fullvinnslu neytendavara. Samkvæmt nýjustu tölum eru tilbúnar neytendavörur og verðmætaukin framleiðsla um 1,4% af heildarútflutningsverðmæti sjávarafurða. Stærsti hluti aflans fer enn yfir hafið sem hráefni eða hálfunnin vara, svo sem frosin flök (47%), ísaðar afurðir (25%) eða mjöl og lýsi (14%), þar sem lokavinnslan fer fram í löndum eins og Póllandi, Bretlandi eða Kína. Tækifærið til að gera þetta heima er gríðarlegur.

Tollalækkun myndi snúa hvatanum okkur í hag

En af hverju færum við ekki meiri lokavinnslu hingað heim? Svarið liggur fyrst og fremst í tollalöggjöf Evrópusambandsins.

Í núverandi kerfi leggur ESB hærri tolla á fullunnar neytendavörur en á óunnið hráefni. Frosin flök fara inn á Evrópumarkað á lágum tollum, en tilbúin máltíð framleidd úr sama fiski mætir hærri tollvegg. Þetta fyrirkomulag skapar hvata til að flytja hráefnið úr landi og ljúka vinnslunni innan ESB.

Með fullri aðild að ESB myndu allir tollar á íslenskar sjávarafurðir falla niður. Það myndi breyta leikreglunum Íslandi í hag:

·Jöfn samkeppnisstaða: Enginn tollmunur verður á milli hráefnis og fullunnar vöru, sem gerir vinnslu á Íslandi mun samkeppnishæfari.

·Sérstaða ferskleikans: Nálægð okkar við miðin verður enn stærra samkeppnisforskot þegar hægt er að fullvinna ferskan fisk á staðnum.

·Aukin verðmæti til landsins: Íslensk fyrirtæki geta selt vörur sínar undir eigin vörumerkjum beint til 450 milljóna neytenda án tollahindrana, sem gerir fjárfestingu í fullvinnslustöðvum á Íslandi enn arðbærari.

Eins og Úlfar Hauksson benti réttilega á í sama viðtali: „Með inngöngu gætu allir tollar fallið niður og þá er mikill hagur að vinnslan sé á Íslandi og að hún myndi aukast hér heima.“

Reynsla grannþjóða og skýr samningsmarkmið

Við sjáum svipaða sögu hjá grannþjóðum okkar. Í Noregi, sem stendur utan ESB líkt og við, fer nánast allur lax í auknum mæli til vinnslu í Evrópulöndum eins og Póllandi og Danmörku vegna tollahindrana. Norsk stjórnvöld finna fyrir þessum takmörkunum en eiga erfitt með að breyta þeim utan sambandsins.

Skaðar aðild óskorðuð yfirráð okkar yfir auðlindinni? Heiðrún Lind hitti á kjarna málsins: Samningsmarkmiðin þurfa að vera skýr. Að tryggja eignarhald og stjórn Íslendinga á eigin fiskveiðiauðlind er sjálfsögð og eðlileg krafa. Það er einmitt í samningaviðræðum sem reynir á þessi atriði. Ef niðurstaðan þjónar ekki hagsmunum okkar er alltaf hægt að segja nei. En með því að stíga skrefið og hefja viðræður fáum við svörin í hendurnar frekar en að giska á þau.

Tökum upplýsta ákvörðun

Með því að hefja aðildarviðræður opnum við á möguleikann á að breyta umgjörð íslensks sjávarútvegs og nýta loksins þau tækifæri sem búa í fullvinnslu afurða okkar.

Afstaða SFS er mikilvægt skref í átt að málefnalegri umræðu. Næsta skref er að nýta tækifærið, kjósa Já þann 29. ágúst og fá skýr svör um hvað er í boði fyrir Ísland.

Höfundur er sérfræðingur í samstarfi og smíðaði verdbolga.net.