Þurfum við enn eitt yfir­valdið?

Þeir sem hafa starfað í sveitarstjórnum þekkja af eigin raun hve seinlegt og snúið það getur verið að hrinda mikilvægum verkefnum í framkvæmd. Sama hvort um er að ræða samgöngur, hafnarmannvirki, heilbrigðisþjónustu eða orkumál, þá er samstarf við ríkið, stofnanir þess og flókið regluverk óumflýjanlegur hluti af ferlinu. Reynslan sýnir að afgreiðsla mála hjá ríkinu og undirstofnunum þess, hvort sem það snýst um ákvarðanatöku, leyfisveitingar eða framkvæmd, tekur oft á tíðum drjúgan tíma. Í ljósi þess er eðlilegt að spyrja hvort skynsamlegt sé að bæta við enn einu stjórnsýslustigi, sem myndi óhjákvæmilega hafa áhrif á gang mál.

Ákvarðanir teknar annars staðar

Gengi Ísland í Evrópusambandið myndi það þýða að ákvarðanir sem varða landið yrðu í síauknum mæli teknar eða a.m.k. mótaðar utan landsteinanna. Þetta á ekki síst við um málaflokka sem skipta sveitarfélög og íbúa þeirra hvað mestu máli, líkt og orkumál og nýtingu sjávarauðlinda og annarra náttúruauðlinda.

Lítil dæmi sem munu sjást á stærri skala

Nú þegar reyna smærri sveitarfélög á eigin skinni hvernig það er að búa við ákvarðanir sem teknar eru annars staðar á landinu, oft í stærri byggðarlögum. Heilbrigðisþjónustan er ágætt dæmi um þetta. Höfuðstöðvar heilbrigðisstofnana hvers landsfjórðungs eru staðsettar á einum stað, og þar eru teknar ákvarðanir sem varða minni byggðarlög, ákvarðanir sem taka ekki alltaf fullt tillit til aðstæðna á hverjum stað. Ég er ekki að gagnrýna þá sem taka þessar ákvarðanir; einhver þarf jú að gera það, en á meðan við búum enn í nálægð hvert við annað getum við veitt gagnkvæmt aðhald.

Samstarf án þess að færa ákvörðunarvald

Alþjóðlegt samstarf skiptir vissulega miklu máli og Ísland á að rækta góð tengsl við nágrannaþjóðir sínar og taka virkan þátt í alþjóðasamfélaginu. Standi samningsstaða okkar vel að vígi tel ég að áherslan eigi að vera á að ná sem hagstæðustum milliríkjasamningum, á okkar eigin forsendum. Það er annað en að framselja ákvörðunarvaldið.

Þegar upp er staðið snýst þetta um fjarlægðina milli þeirra sem taka ákvarðanirnar og þeirra sem búa við afleiðingar þeirra. Þeir sem stýra sveitarfélögunum finna nú þegar fyrir því hvernig ákvarðanir sem teknar eru fjarri þeim, taka síður mið af raunverulegum aðstæðum á hverjum stað. Ef við færum ákvörðunarvald enn lengra frá okkur, alla leið til Brussel, er hætt við að þessi fjarlægð myndi aukast enn frekar og með henni sú tilfinning íbúa og sveitarstjórna að hafa sífellt minni áhrif á eigin málefni. Þess í stað ættum við að leggja áherslu á virkt og gagnkvæmt samstarf sem heldur ákvörðunum sem næst þeim sem þær varða.

Höfundur er varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi.