Já til að sjá er tál­sýn

Margir þekkja lagið Hotel California með Eagles. Það fjallar um að vera lokkaður inn í heim sem virðist heillandi en reynist síðan gildra. Þekktasta ljóðlínan er „You can check out any time you like, but you can never leave.“ Á íslensku mætti þýða línuna sem „Þú getur kvatt hvenær sem þú vilt – en þú sleppur aldrei héðan.“ Þjóðaratkvæðagreiðslan í lok ágúst snýst einmitt um slíkan veruleika á grunni tálsýnar. Margir líta svo á að já þýði aðeins að kanna hvað Íslandi standi til boða í viðræðum við Evrópusambandið. En samkvæmt stækkunarbæklingi ESB hefst þá umfangsmikið aðlögunarferli þar sem íslensk löggjöf og stjórnsýsla eru samræmd regluverki sambandsins, kafla fyrir kafla, á tugum málefnasviða. Þetta er ekki hefðbundið samningaferli þar sem báðir aðilar semja um reglurnar, heldur fyrst og fremst ferli þar sem umsóknarríki aðlagast regluverki ESB.

Já er skuldbinding

Verkefnið er gríðarlegt. Ísland þyrfti ekki aðeins að taka upp megnið af regluverki sambandsins heldur einnig að sýna fram á að stjórnvöld og stofnanir geti innleitt og framfylgt því með skilvirkum hætti. Þess vegna er erfitt að líta á já sem einfalt leyfi til að „sjá hvað býðst“. Samlíking við kauptilboð á íbúð á því vel við. Þegar tilboð hefur verið samþykkt taka við skuldbindingar og umfangsmikið ferli sem ekki verður snúið til baka án afleiðinga. Á sama hátt er ólíklegt að Evrópusambandið líti á það með velþóknun ef Ísland hafnar lokasamningi eftir margra ára aðlögunarvinnu og verulegan kostnað.

Já í ágúst er því í reynd meira en samþykki fyrir áframhaldandi viðræðum. Það er samþykki fyrir því að hefja aðildarferli sem gerir ráð fyrir að Ísland stefni að fullri aðild. Þess vegna ættu kjósendur aðeins að segja já ef þeir eru sannfærðir um að hagsmunum Íslands sé betur borgið innan Evrópusambandsins en utan.

Höfundur er framhaldsskólakennari