Banda­ríkja­maður sagður smygla vopnum og mála­liðum til Súdan

Í nýrri skýrslu SÞ, sem hefur ekki verið birt enn en blaðamenn Reuters hafa séð, kemur fram að upplýsingarnar byggi á heimildarmönnum frá Súdan en niðurstöðurnar eru í samræmi við fyrri rannsókn Reuters. Hún benti til þess að flugvélar í eigu Stevens Shaulis, bandarísks fyrrverandi sérsveitarmanns sem rekur málaliðafyrirtæki í Bandaríkjunum, hafi verið notaðar til flutninga fyrir RSF í Súdan, Líbíu og í Sómalíu.

Einni flugvélinni var grandað í maí 2025 en þá voru vígamenn RSF um borð í flugvélinni, samkvæmt Reuters.

Umrædd skýrsla var samin af sérfræðingaráði SÞ um Súdan en það ráð var stofnað af öryggisráðinu og hefur það hlutverk að vakta vopnasölu til Darfur en hún var árið 2004 bönnuð af öryggisráðinu. Skýrslan hefur verið lögð fyrir ráðið til yfirferðar áður en hún verður birt.

Grimmileg borgarastyrjöld

Borgarastyrjöldin í Súdan hófst árið 2023 og hefur einkennst af grimmdarverkum og eymd. Áætlað er að hundruð þúsunda hafi dáið vegna átakanna og hafa þau einnig leitt til hungursneyðar og sjúkdóma. Sameinuðu þjóðirnar hafa kallað ástandið í Súdan verstu mannúðarkrísu heimsins.

Abdel Fattah Al Burhan, leiðtogi hers Súdan, og Mohamed Hamdan Dagalo, leiðtogi RSF, tóku höndum saman árið 2021 og frömdu valdarán í Súdan. Árið 2023 stóð svo til að innleiða RSF í herinn en Dagalo var mótfallinn því og hófust átök þeirra á milli í kjölfarið.

RSF var lengi með yfirhöndina í átökunum en stjórnarherinn sótti svo verulega á í fyrra og í upphafi þessa árs. Landið skiptist nú að miklu leyti í tvennt, þar sem RSF stjórnar vesturhluta þess og stjórnarherinn austurhlutanum.

Stjórnarhernum hefur áfram vegnað betur en RSF, heilt yfir, á víglínunni í Súdan á undanförnum mánuðum, þrátt fyrir að uppreisnarmennirnir fái mikinn stuðning og þá helst frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum.

Herinn hefur sömuleiðis notið stuðnings annarra ríkja, eins og Rússlands, eftir að yfirvöld þar hættu að styðja RSF.

Sjá einnig: Bjóða Rússum flotastöð við Rauðahafið

Rússar studdu um tíma RSF og á þeim tíma sendu Úkraínumenn sérsveitir til Súdan til aðstoðar stjórnarhernum.

Sjá einnig: Stríðið í Úkraínu háð í Súdan

Átökin hafa komið verulega niður á almenningi í Súdan og hafa þau verið mjög grimmileg. Milljónir hafa lengi staðið frammi fyrir hungursneyð vegna átakanna. Báðar fylkingar hafa verið sakaðar um stríðsglæpi og kynferðisofbeldi er mjög umfangsmikið.

Slökkt á sendum flugvélanna

Rannsakendur Sameinuðu þjóðanna báru kennsl á þrjár Boeing 727 þotur í eigu fyrirtækis frá Suður-Afríku, sem Shaulis á ásamt viðskiptafélaga. Flugvélarnar sáust allar fyrst í Tjad 2024 og hafa verið gerðar út frá hernaðarsvæði á alþjóðaflugvelli þar síðan þá.

SÞ segja að engar flugferðir hafi verið skráðar hjá flugvélunum eftir að þær sáust fyrst í Tjad í nóvember 2024 og það bendi til þess að reynt hafi verið að fela ferðir þeirra. Blaðamenn Reuters segjast hafa rakið nokkrar ferðir flugvélanna frá Tjad til bækistöðva RSF í Líbíu og í Súdan.

Það var gert með gervihnattamyndum, gögnum úr farsímakerfum og öðrum leiðum, þar sem slökkt hefur verið á sendum flugvélanna sem eiga að senda út staðsetningar þeirra.

Furstadæmin hafa lengi flutt hergögn og menn til RSF í gegnum Tjad og önnur nágrannaríki Súdan, eins og Eþíópíu.

Fregnir hafa borist af því að RSF hafi notað flugvöll í Tjad og hjálparstarf Rauða hálfmánans til að smygla peningum, vopnum og kínverskum drónum til RSF í Súdan.

Sjá einnig: Furstadæmin dæla vopnum og kínverskum drónum til Súdan

Þá hafa furstadæmin einnig verið sökuð um að reisa leynilegar herbúðir í Eþíópíu, þar sem mikill fjöldi RSF-liða fékk þjálfun.

Neitaði tengslum við RSF

Áðurnefndur flugvöllur í Tjad er samkvæmt Sameinuðu þjóðunum notaður til að flytja vígamenn, málaliða, hergögn, dróna og annan búnað til RSF. Shaulis svaraði ekki fyrirspurnum fréttaveitunnar um skýrslu Sameinuðu þjóðanna en Craig Munro, viðskiptafélagi hans, sagði fyrirtæki þeirra sem rekur flugvélarnar ekki tengjast RSF á nokkurn hátt og það væri ekki rétt að þeim hefði verið lent í Líbíu, þar sem RSF-liðar hafa ítök.

Forsvarsmenn borgaralegrar flugumferðarstjórnar í Tjad sögðu að umræddar þotur hefðu ekki rekstrarleyfi í Tjad en tóku fram að þeir hefðu ekki yfirsýn yfir hernaðarlega flugumferð.

Abdoulaye Sabre Fadoul, utanríkisráðherra Tjad, sagði að spurningar um flugvélarnar sneru að varnarmálum og væri því ekki hægt að svara þeim. Hann sagði einnig að eina aðkoma yfirvalda í Tjad að átökunum í Súdan væri að reyna að stuðla að friði.

Umsvifamiklir málaliðar um heiminn allan

Kólumbískir málaliðar hafa verið umsvifamiklir í Súdan. Rannsakendur Sameinuðu þjóðanna segja, samkvæmt Reuters, að fregnir af því að fyrirtæki frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum hafi ráðið um 1.500 til tvö þúsund málaliða frá Kólumbíu til að berjast með RSF-liðum séu trúverðugar.

Uppgjafahermenn frá Kólumbíu hafa lengi starfað sem málaliðar víða um heim. Her Kólumbíu er sá næststærsti í Suður-Ameríku og hefur um árabil barist gegn fíkniefnabarónum og uppreisnarmönnum. Hermennirnir hafa því margir mikla reynslu af átökum.

Um tíu þúsund kólumbískir hermenn hætta hjá hernum á ári hverju og um árabil hafa þeir starfað víða um heim sem málaliðar í nokkuð stórum hópum. Meðal átakasvæða sem málaliðar frá Kólumbíu hafa starfað á á undanförnum árum má nefna Úkraínu, Írak, Jemen, Austur-Kongó og má einnig nefna að það voru kólumbískir málaliðar sem tóku þátt í áhlaupi á heimili Jovenel Moise, fyrrverandi forseta Haítí, þegar hann var myrtur. Þeir sögðust hafa verið plataðir til að taka þátt í áhlaupinu.

Sjá einnig: Grönduðu flugvél frá furstadæmunum og felldu fjörutíu málaliða

Málaliðarnir í Súdan voru ráðnir af fyrirtæki sem heitir Global Security Services Group (GSSG) og er skráð í furstadæmunum. Þeir tilheyra hópi sem kallast „Eyðimerkurúlfarnir“ og er með bækistöðvar í Nyala, í suðvesturhluta Súdan og eru sagðir hafa tekið virkan þátt í umsátrinu um El Fasher sem féll í hendur RSF-liða í fyrra.

Þegar borgin féll eftir um átján mánaða umsátur áttu sér stað þar umfangsmikil ódæði. Þúsundir óbreyttra borgara voru myrtir og sást blóðið á götum borgarinnar á gervihnattamyndum. Konum var nauðgað og börnum rænt en Sameinuðu þjóðirnar hafa sagt að ódæðin séu þjóðernishreinsanir.

Í aðdraganda fallsins benti ýmislegt til þess að umfangsmikil ódæði væru í vændum en viðvaranir um slíkt virðast hafa verið hunsaðar á Vesturlöndum.

Sameinuðu þjóðirnar vöruðu á dögunum við því að ástandið í borginni El Obeid í Súdan væri gífurlega alvarlegt og í takt við aðstæður í El Fasher á sínum tíma. UN Women sögðu frá því að til að nálgast vatn stæðu konur og stúlkur frammi fyrir umfangsmiklu ofbeldi.

Ef þær reyndu að sækja sér vatn á daginn væru gerðar árásir á þær með sjálfsprengidrónum. Ef þær reyndu það að nóttu til, væri þær í hættu á að vera nauðgað.

Samkvæmt áætlunum Sameinuðu þjóðanna voru að minnsta kosti 880 óbreyttir borgarar drepnir með sjálfsprengidrónum á fyrstu fjórum mánuðum þessa árs.

Fátt um svör

Utanríkisráðuneyti Kólumbíu svaraði ekki fyrirspurnum Reuters. Ríkisstjórn landsins hefur áður beðist afsökunar á veru málaliða þaðan í Súdan. Ekki náðist í fulltrúa „Eyðimerkurúlfanna“ og forsvarsmenn GSSG svöruðu ekki heldur fyrirspurnum blaðamanna fréttaveitunnar.

Talsmaður furstadæmanna hjá Sameinuðu þjóðunum sagði að yfirvöld þar hefðu rannsakað GSSG og komist að þeirri niðurstöðu að fyrirtækið tengdist ekki á nokkurn hátt starfsemi málaliða í Súdan.