Ég hélt að ég vissi hvað full­veldi væri

Ég verð að játa eitt…

Ég hélt satt að segja að þetta yrði frekar einfalt… Ég ætlaði bara að lesa mig til um Evrópusambandið.

Lesa greinar frá fólki sem var sammála mér og fólki sem var ósammála mér. Hlusta á viðtöl. Fylgjast með umræðunni. Reyna að skilja.

Það hljómar nú ekki eins og mjög stórt verkefni. En eftir því sem ég las meira… þeim mun minna fannst mér umræðan snúast um Evrópusambandið.

Hún fór æ meira að snúast um fólkið… Hver sagði þetta… Hvað hann fær í laun… Hvaða flokki hann tilheyrði fyrir þrjátíu árum… Hvaða hagsmuni hann hlýtur að hafa.

Ég sat stundum eftir og hugsaði: „Bíddu aðeins… var ég ekki að koma hingað til að skilja málið?“

Svo gerðist annað.

Ég fór að taka eftir því að þegar ég spurði ákveðinna spurninga… fannst mér ég oft fá svör við allt öðrum spurningum.

Ég spurði um rökin… Mér var svarað með hvötunum.

Ég spurði hvað kosningin í ágúst fæli í sér… Mér var svarað hvað samningurinn kæmi til með að segja eftir tvö ár.

Ég spurði hvað fullveldi væri… Mér var svarað hversu mikil áhrif Ísland fengi.

Þá fór mig allt í einu að gruna… að við værum kannski ekki bara ósammála.

Við værum jafnvel ekki að svara sömu spurningunni.

Og eftir því sem ég fylgdist með umræðunni fór ég að velta fyrir mér hvort við værum í raun ekki að nálgast þessa ákvörðun út frá tveimur ólíkum hugsunarháttum.

Annar hugsar svona… Við ákveðum fyrst að fara í ferlið… Síðan metum við niðurstöðuna þegar hún liggur fyrir.

Hinn hugsar öðruvísi… Mig langar fyrst að skilja hvað slíkt ferli felur í sér… áður en ég ákveð hvort ég vil leggja af stað.

Ég er ekki viss um að annar hugsunarhátturinn sé sjálfkrafa réttari en hinn.

En mér finnst mikilvægt að átta mig á því hvor þeirra stýrir minni eigin ákvörðun.

Síðan rakst ég aftur og aftur á eitt orð.

Fullveldi.

Ég hélt satt að segja að þetta væri eitt af þessum orðum sem enginn þyrfti að útskýra.

En eftir því sem ég las fleiri greinar… því óvissari varð ég.

Annar sagði: „Við missum ekkert fullveldi.“

Hinn sagði: „Við missum fullveldið.“

Og báðir virtust jafn sannfærðir.

Þá fór ég að fletta upp orðinu…

Í lögfræðilegri merkingu er fullveldi skilgreint sem réttur ríkis til æðstu pólitísku og lagalegu yfirráða yfir eigin landsvæði.

Síðan fór ég að lesa stjórnmálafræðinga.

Það merkilega var að ég fann ekki eitt svar… Ég fann tvær gjörólíkar leiðir til að hugsa.

Önnur sagði að ríki héldi fullveldi sínu þótt það deildi ákveðnum valdheimildum með öðrum.

Hin sagði að þegar lokaákvörðunarvald færist annað væri fullveldið orðið skert.

Þá áttaði ég mig á nokkru…

Kannski vorum við ekki fyrst og fremst ósammála um Evrópusambandið.

Kannski vorum við ósammála um hvað fullveldi merkir.

Ef ég má spyrja mjög einfaldrar spurningar.

Ég er með glas… Glasið er fullt… Ef ég helli hluta úr því… er glasið þá enn fullt?

Ég veit… Ríki eru ekki glös.

En stundum hjálpa einfaldar spurningar okkur að hugsa um flókin hugtök.

Og ég sat allt í einu uppi með sömu spurningu um fullveldið.

Ef fullveldi er réttur ríkis til æðstu yfirráða… hvernig eigum við þá að hugsa um framsal hluta þess valds?

Ég veit ekki alveg svarið…

En ég held að umræðan skuldi okkur heiðarlega tilraun til að svara þeirri spurningu áður en hún biður okkur um að kjósa.

Annað kom mér líka á óvart… Slagorðin.

„Segjum já til að sjá.“

„Áfram Ísland.“

„Hugsið um barnabörnin.“

Ég hef ekkert á móti slagorðum… Þau geta alveg verið skemmtileg og jafnvel verið gagnleg.

En þau segja manni yfirleitt hvert eigi að fara… Ekki af hverju.

Og mér finnst stundum eins og við séum farin að rífast um niðurstöðurnar áður en við höfum einu sinni skilgreint hugtökin sem við notum.

Ég held líka að flestir sem vilja hefja aðildarviðræður vilji Íslandi vel. Og ég held að flestir sem eru á móti vilji líka Íslandi vel.

Þess vegna finnst mér umræðan verða svo ófrjó þegar við byrjum að ræða hvata fólks í stað röksemdanna.

Ef málflutningur Ólafs Ragnars er rangur… þá eigum við að sýna fram á það. Ef málflutningur Þorgerðar Katrínar er rangur… þá eigum við líka að sýna fram á það.

En launaseðlar, gömul flokksaðild eða getgátur um innri hvatir segja í sjálfu sér ekkert um hvort rök standast.

Kannski er það þess vegna sem eitt biblíuvers hefur fylgt mér svo lengi… „Takið háttaskiptum með endurnýjun hugarfarsins.“

Ég hef lengi haldið að það snerist um að læra að hugsa betur.

Í dag er ég farinn að velta því fyrir mér hvort það byrji á einhverju enn dýpra.

Kannski byrjar það þegar maður hættir að gera ráð fyrir því að maður sé þegar búinn að skilja allt.

Kannski var það stærsta sem ég lærði… Ekki að ég hefði fundið svarið.

Heldur að ég hafði loksins fundið spurninguna.

Ég veit ekki enn hvernig ég mun kjósa í lok ágúst.

Og satt að segja er það ekki það sem situr mest í mér þessa dagana… Það sem situr í mér er önnur spurning.

Ef fullveldi er réttur ríkis til æðstu yfirráða… hvað gerist þá þegar ríki framselur hluta þess valds?

Er það enn fullt?

Ég veit það ekki.

En ég held að það sé spurning sem er þess virði að sitja með… áður en ég geri upp hug minn.

Kannski var það stærsta sem ég lærði ekki það að ég hefði fundið svarið.

Heldur að ég hafði loksins fundið spurninguna.

Höfundur er guðfræðingur og iðnaðarmaður.