Of snemmt að draga fram heyk­víslar

Samkeppniseftirlitið segir vísbendingar um að einhver olíufélög hafi hækkað verð dagana fyrir gildistöku tímabundinnar virðisaukaskattslækkunar sem stjórnvöld gripu til að reyna að minnka verðbólgu.

„Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því en ef satt er þá er þetta náttúrulega bara algjörlega út í hött,“ sagði Breki Karlsson, formaður Neytendasamtakanna, í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni.

Breki bendir á að Samkeppniseftirlitið sé enn að bíða eftir frekari upplýsingum frá olíufélögunum og hafi með þessu ekki kveðið upp neinn úrskurð.

„Þannig að áður en við tökum upp heykvíslarnar þá þurfum við að bíða og sjá hvernig olíufélögin svara.“

Umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins er sagt byggja á ítarlegri gagnaöflun frá olíufélögunum og greiningu á þeim. Í því segir að álagning á bensíni og dísil hafi hækkað verulega á síðustu árum og að verðmunur á Íslandi og öðrum Evrópuríkjum aukist á sama tíma.

Samtök atvinnulífsins og Samtök verslunar og þjónustu hafa gagnrýnt framtakið, sagt það vekja upp alvarlegar spurningar um það hvernig eftirlitið sinni lögbundnu hlutverki sínu og fullyrt að umræðuskjölin innihaldi „órökstuddar ályktanir“.

„Umræðuskjölin bera þess merki að Samkeppniseftirlitið hafi á köflum valið framsetningu sem vekur grunsemdir um háttsemi fyrirtækja áður en rannsókn er lokið. Þótt eftirlitið kalli skjölin umræðuskjöl eru þar settar fram staðhæfingar og vísbendingar sem geta haft veruleg áhrif á orðspor fyrirtækja áður en þau hafa fengið endanlegt tækifæri til að tjá sig,“ segir í yfirlýsingu SA og SVÞ.

Þörf á virku eftirliti

Breki segir áðurnefnt umræðuskjal og annað slíkt sem birt var um matvörumarkaðinn í júní vera frábært framtak hjá Samkeppniseftirlitinu sem hafi einmitt það hlutverk að veita fyrirtækjum aðhald.

„Við megum ekki gleyma því að þó að það sé fákeppni á markaðnum hérna á flestum sviðum þá erum við með samkeppni og við verðum bara að trúa því að samkeppnin virki.

En til þess að hún virki þá þurfum við virkt og gott og sterkt eftirlit til þess að þrýsta á að það sé ekki verið að misfara skattalækkanir eins og þessa tímabundnu lækkun á olíu og eldsneyti. Þannig að ég er ánægður með stöðuna eins og hún er. Samkeppniseftirlitið er að vinna vinnuna sína. Við skulum bíða eftir að fá svörin frá olíufélögunum og síðan getum við skoðað málið og farið að kafa til botns í málinu.“

Evrópa ekki land

Í júní gaf Samkeppniseftirlitið út að matvæli væru 55 prósentum dýrari hér á landi en að jafnaði í Evrópusambandinu. Breki segir þetta vissulega rétt og að verð á neysluvörum almennt sé 74 prósentum hærra.

„En svo er líka hitt að Evrópa er ekki land. Við ættum alltaf að vera að bera okkur saman við kannski Norðvestur-Evrópu og miðað við Norðurlöndin þá er matvælaverð hér samt sem áður 27 prósentum hærra en meðaltal Norðurlanda og 23 prósentum hærra en í Danmörku. Launin hér eru ekki 27 prósentum hærri þannig að við þurfum aðeins að skoða þetta.“

Kallar eftir auknu gagnsæi

„Við sjáum að það er fákeppni hérna og það er þannig að stóru keðjurnar eiga alla virðiskeðjuna: innflutning, dreifingu, heildsölu, smásölu og jafnvel leigufélög utan um húsnæðið.

Þannig það er svolítið erfitt fyrir hinn venjulega mann að kafa ofan í hvar liggur þessi verðmunur og ég trúi því ekki að það kosti 27 prósent meira að flytja vörurnar frá Norðurlöndum og hingað. Að flutningurinn skýri allan þennan mun.“

Breki vill því sjá aukið gagnsæi í bókhaldi þessara stóru fyrirtækjasamstæða.

„Þarna væri mjög gott að Samkeppniseftirlitið legði þá kvöð á þessi fyrirtæki að þau opnuðu bókhald sitt og mættu ekki skila svona samstæðureikningum heldur yrði hvert fyrirtæki fyrir sig að skila inn reikningum þannig að hinn almenni neytandi geti séð hvar arðsemin liggur og almenningur séð hvort það sé jafnvel sóun í kerfinu einhvers staðar.“

Ekki búin að taka afstöðu til ESB

Breki bætir við að samþjöppun sé meiri á íslenskum markaði en víða annars staðar og oft fáir kostir í boði. Þörf sé á fleiri áskorendum á neytendamarkaði.

Þáttastjórnandi beindi sjónum að lokum að Evrópusambandinu en aðspurður segir Breki að Neytendasamtökin hafi ekki myndað sér neina afstöðu gagnvart inngöngu eða aðildarviðræðum Íslands við sambandið.

Um sé að ræða gríðarlegt hagsmunamál og væntanlega muni Neytendasamtökin móta sér afstöðu ef þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst leiðir til þess að stjórnvöld muni ganga til viðræðna.