Ná­granninn

Um það bil sex mánuðum eftir að við fluttum í íbúðina okkar byrjaði nágranni minn að spila þungarokk á hæsta styrk í tíma og ótíma. Á þeim tæpu níu árum sem ég hef búið í fjölbýlishúsi í Svíþjóð man ég ekki eftir neinu álíka ónæði. Svíar eru nefnilega almennt mikið fyrir að vera til friðs, skapa ekki vesen og fylgja reglunum, svo þetta var afar óvenjulegt.

Ég mundi eftir að hafa séð glitta í nágrannann, gamlan mann með göngugrind, en ég hafði líka séð yngra fólk fara þarna inn og út, svo ég var ekki alveg viss. Mér fannst samt með öllu ólíklegt að aldraður maður væri að spila þess háttar tónlist á fullu blasti. Þetta hlutu að vera barnabörnin, eða þá að einhver annar hefði tekið yfir íbúðina.

Eitt kvöldið byrjaði hávaðinn aftur og var verri en nokkru sinni fyrr. Svalahurðin hjá honum var opin og tónlistin dundi um allt hverfið. Þegar klukkan nálgaðist miðnætti og ekkert lát var á hávaðanum, ákvað ég að banka upp á hjá honum í stað þess að senda inn formlega kvörtun.

Hann heyrði auðvitað ekkert í fyrstu, svo ég beið eftir pásu á milli laga. Mér til mikillar undrunar var það þessi eldgamli, litli, bogni maður sem opnaði hurðina. Hann virtist frekar illa áttaður og ekki í góðu ásigkomulagi. Ég reyndi að útskýra fyrir honum að hann yrði að slökkva á tónlistinni því fólk væri að reyna að sofa, en hann virtist hvorki skilja mig né átta sig á tímanum. Þar sem hann var greinilega ekki alveg með á nótunum bauðst ég til að fara inn með honum og slökkva á græjunum.

Þegar hljóðnaði í íbúðinni reyndi ég aftur að útskýra málið rólega. Hann horfði á mig skilningssljóum augum, og brast svo í grát.

Ég varð miður mín, spurði hvað herjaði á hann og þá sagði hann: „Hún hefur ekki svarað mér... hún svarar ekki skilaboðunum mínum. Ég sakna hennar svo mikið. Tónlistin hjálpar mér.“ svo grét hann ennþá meira. Ég hjálpaði honum að setjast í sófann, reyndi að róa hann og sagði að þetta myndi nú allt saman leysast, á meðan ég hugsaði með mér: Almáttugur, er fólk á áttræðisaldri virkilega að standa í svona ástarvitleysu?

Hann sagði mér svo að hann hefði verið að hitta konu sem hefði unnið sem vörubílstjóri, en hún hafi allt í einu rofið allt samband og hann vissi ekki hvað hann ætti til bragðs að taka.

Ég spurði hvort ég ætti að hringja í einhvern fyrir hann, því hann var gjörsamlega niðurbrotinn. Hann vildi það alls ekki; hann vildi ekki trufla dóttur sína sem hafði nýlega fengið heilablóðfall og var að læra að ganga upp á nýtt, hún ætti nóg með sjálfan sig.

Ég stóð þarna og vissi varla hvað væri best að gera í stöðunni. Hann var mjög grannur og slapplegur svo ég spurði hvort hann væri búinn að borða. Hann hristi höfuðið; hann hélt ekki. Ég sagðist þá ætla að skjótast yfir í íbúðina mína og sækja lasagne-afganga handa honum sem ég ætti.

Þegar ég sneri aftur fylgdi kötturinn okkar, hann Jakob Freyr, með í för. Nærvera hans virtist strax lífga aðeins upp á Jóhann (ekki hans rétta nafn), sem sagðist alltaf hafa átt kött en gæti það ekki lengur. Á meðan hann borðaði spjallaði hann við mig og Jakob, sem fylgdist með honum af miklum áhuga. Jóhann sagði okkur frá því að hann hefði unnið í mörg ár sem bráðahjúkrunarfræðingur á sjúkrahúsinu í Lundi og væri vanur miklu tempói. Núna væri hann hins vegar meira og minna einn, og hefði þurft að fá heimilishjálp eftir að hann féll í hálku síðasta vetur.

Hann sagði mér vítt og breitt frá lífi sínu. Það færðist smá litur í kinnarnar á honum og í smá stund gleymdi hann konunni og sorginni. Þegar klukkan var að verða tvö um nóttina kvaddi ég hann og minnti hann á að hann væri alltaf velkominn til mín í spjall, það versta væri jú að sitja einn með erfiðar hugsanir.

Eftir spjallið við Jóhann fór ég að velta fyrir mér hvers vegna ástin og tengslin hafa svona sterk tök á okkur, jafnvel fram á síðasta dag.

Af hverju grætur maður á áttræðisaldri eins og unglingur yfir konu sem hann hefur aðeins þekkt í stuttan tíma?

Ég held að svarið liggi meðal annars í einni af okkar dýpstu mannlegu þörfum, þörfinni fyrir að tilheyra, vera elskuð og finna að við skiptum einhverju máli.

Sú þörf á sér djúpar líffræðilegar rætur. Við erum í grunninn tengslaverur. Í hundruð þúsunda ára var það forsenda þess að lifa af að tilheyra hópi. Ef við urðum viðskila við hann jukust líkurnar á að við lifðum ekki af. Heilinn þróaðist því til að tengja náin tengsl við öryggi.

Þótt heimurinn hafi breyst hefur heilinn okkar ekki þróast jafn hratt. Þegar við upplifum höfnun, sambandsslit, einmanaleika eða að einhver sem skiptir okkur máli hættir skyndilega að svara okkur bregst taugakerfið enn við eins og öryggi okkar sé í hættu. Þess vegna geta slíkar aðstæður vakið djúpa vanlíðan, óöryggi og jafnvel örvæntingu.

Sama á hvaða aldri við erum, erum við flest að leita að því sama. Að einhver hugsi til okkar. Að einhver sakni okkar. Að einhver svari skilaboðunum okkar, spyrji hvernig dagurinn hafi verið eða bjóði okkur í kaffibolla. Að við finnum að við tilheyrum.

Þörfin fyrir tengsl hverfur aldrei. Fyrir suma eru þau eins og súrefni. Við tökum þeim sem sjálfsögðum þegar þau eru til staðar, en finnum sárt fyrir skortinum þegar þau vantar.

Þegar ég hugsa um þetta út frá samkenndarmiðaðri nálgun, að þá er sjálfssamkennd eitt mikilvægasta verkfærið sem við eigum þegar lífið verður okkur þungbært.

Að sýna sjálfum sér samkennd snýst ekki um að vera sjálfum sér nóg/nógur eða hætta að þurfa á öðrum að halda. Við munum alltaf þurfa á ást, nánd og tengslum að halda. Það er hluti af því að vera manneskja.

Hún snýst hins vegar um að vera sitt eigið örugga skjól þegar lífið reynir á. Þegar við upplifum höfnun, missi eða rof á tengslum getum við annaðhvort aukið sársaukann með harðri sjálfsgagnrýni og skömm eða reynt að mæta okkur sjálfum af sömu hlýju, skilningi og umhyggju og við myndum sýna góðum vini.

Að sýna sjálfum okkur samkennd tekur ekki sorgina í burtu. Hún verður ekki til þess að einhver svari skilaboðunum okkar eða komi aftur. En hún getur hjálpað okkur að bera sársaukann og vinna okkur út úr honum á farsælan og heilbrigðan hátt án þess að glata okkur í honum.

Tengsl eru ekki munaður, þau eru grunnþörf. Þegar þeirri þörf er ekki mætt reynum við flest, með einum eða öðrum hætti, að lina sársaukann. Jóhann kveikti á þungarokkinu. Aðrir draga sig í hlé, sökkva sér í vinnu, festast á samfélagsmiðlum eða reyna að deyfa sársaukann á annan hátt. Hegðun okkar er oft tilraun til að takast á við sársauka sem við vitum ekki alltaf hvernig við eigum að bera.

Stundum þarf ekki nema eitt bank á hurðina til að rjúfa einangrun og skapa tengsl.

Í fyrstu hélt ég að hinum megin við vegginn byggi bara hávær nágranni.

Í dag veit ég að þar bjó einmana maður með brostið hjarta.

Frá þeim degi hefur Jóhann reglulega komið í kaffibolla og spjall til mín og Jakobs Freys.

Síðan þá hef ég reynt að muna að við vitum sjaldnast hvaða saga býr hinum megin við vegginn.

Við vitum sjaldnast hvaða saga býr að baki fólkinu sem við mætum, eða hvað býr að baki hegðun þess.

Það kemur mér líka alltaf jafn mikið á óvart hversu margir bera með sér sögur sem enginn sér. Sögur um missi, sorg, áföll, höfnun eða einmanaleika.

Eitt af því sem samkenndin kennir okkur er að staldra við áður en við dæmum og vera þess í stað forvitin um það sem við sjáum ekki.

Höfundur er CFT þerapisti.