Ríkis­valdið féll á lyfja­prófi

Með dómi Landsréttar í máli nr. 785/2025 frá 25. júní 2026 var ákærði sýknaður af því að hafa fjórum sinnum á tímabilinu 1. febrúar 2024 til 5. mars 2025 ekið bifreið undir áhrifum óxýkódon sem hann var með uppáskrifað af lækni. Í ákæru voru brotin talin varða við 1. og 2. mgr. 48. gr. umferðarlaga (lyfjaakstur).

Áður hafði Héraðsdómur Norðurlands Eystra sakfellt ákærða fyrir þessa sömu háttsemi á grundvelli matsgerða rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, en í öllum fjórum tilvikunum var ákærði metinn óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega samkvæmt matsgerð. Með dómi héraðsdóms var ákærði sviptur ökurétti 15 mánuði og gerð fangelsisrefsing.

Í forsendum fyrir niðurstöðu sinni sagði Landsréttur meðal annars að hvað sem liði niðurstöðum matsgerða rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði þá yrði ákærði ekki sakfelldur á grundvelli þeirra einna gegn staðfastri neitun ákærða og klínísku mati læknis sem ákærði gekkst undir í kjölfar eins akstursins.

Við flutning málsins í Landsrétti var sýknukrafa ákærða jafnframt byggð á 6. mgr. 48. gr. umferðarlaga, en þar segir:

Ráðherra er heimilt að kveða á um vanhæfismörk með nánari hætti í reglugerð, þ.e. hvenær ökumaður teljist vera óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja.

Þrátt fyrir að umferðarlög nr. 77/2019 hafi tekið gildi 1. janúar 2020 hefur innviðaráðherra u.þ.b. 7 árum síðar ekki ennþá séð sér fært að kveða á um ofangreint í reglugerð með tilheyrandi réttaróvissu, réttarspjöllum og röngum sakfellingum. Það er ótækt í réttarríki.

Samkvæmt 21. gr. laga um meðferð sakamála hefur ríkissaksóknari eftirlit með framkvæmd ákæruvalds hjá öllum ákærendum. Með vísan til niðurstöðu Landsréttar í máli nr. 785/2025 er skorað á ríkissaksóknara að endurskoða öll lögreglumál, þar sem ökumenn voru kærðir fyrir brot á 1. og 2. mgr. 48. gr. umferðarlaga, frá 1. janúar 2020 til 29. júní 2026, þar sem málunum var lokið með lögreglustjórasátt eða útgáfu ákæru og dómi.

Höfundur er hæstaréttarlögmaður.