Ég vil ráða mínu sumar­fríi

Nú eykst spenna landsmanna enda styttist í sumarleyfin, en á meðan landsmenn undirbúa eigin ferðalög hyggst ríkisstjórnin bjóða þjóðinni í aðra pakkaferð, til Brussel, hinn 29. ágúst. Í bæklingnum er ferðin kynnt sem einstakt tækifæri fyrir Íslendinga. Þar er talað um sæti við glæst hlaðborð reglugerða, lægri vexti, aukinn efnahagslegan stöðugleika og bjartari framtíð fyrir íslensk heimili. Það eina sem við þurfum að gera að skrá okkur í ferðina. Segja já í ágúst. Fara af stað, kanna málið og sjá hvað er í boði. Það hljómar auðvitað vel. En eins og með allar pakkaferðir skiptir ekki bara máli hvernig myndirnar líta út í bæklingnum. Það skiptir líka máli að lesa smáa letrið. Hverjir eru skilmálarnir? Hvað er innifalið? Hvað kostar ferðin? Hver ákveður leiðina? Og getum við snúið við ef okkur líst ekki á hvert ferðinni er heitið? Er afbókunargjald? Líkt og með aðrar pakkaferðir sem ferðaskrifstofur keppast við að selja ferðaþyrstum einstaklingum, er þessi pakkaferð heldur ekki óvissuferð. Við vitum hvert hún leiðir.

Aðild að Evrópusambandinu er ekki óþekktur áfangastaður. Hún er ekki leyndardómur sem kemur fyrst í ljós þegar við lendum í Brussel. Við vitum alveg hvað aðild Íslands að Evrópusambandinu þýðir fyrir Ísland, íslenskar auðlindir og stjórnskipan. Við þurfum ekki að kíkja í pakkann til að vita hvað felst í aðild. Regluverk, stofnanir, valdheimildir, dómsvald og forgangsreglur Evrópusambandsins liggja fyrir. Áður en við kaupum pakkaferðina verðum við því að staldra við og lesa smáa letrið.

Auðvitað á þjóðin að kjósa um aðildarviðræður að Evrópusambandinu en þá þurfum við að geta átt hreinskiptar og upplýstar samræður um þennan Evrópupakka. Í honum leynist nefnilega ekkert nýtt. Eins og margt ungt fólk var ég líka spennt fyrir Evrópusambandinu. Mér fannst í það minnsta óþarfi að slá aðild Íslands út af borðinu, en eftir grunnkúrs í Evrópurétti í lagadeild snerist hugur minn um aðild Íslands að Evrópusambandinu fljótt við. Ég komst að því að atkvæðavægi okkar væri nær ekkert. Ísland fengi innan við 1% þingsæta á Evrópuþinginu. Þetta sæti við borðið sem Evrópusinnar tönglast stöðugt á er ekki mikið meira en bara sæti við borð eða svo við höldum okkur við myndlíkinguna, þá myndum við vissulega fá sæti í rútunni í pakkaferðinni, en það þýðir ekki að við ráðum för. Við getum setið í. Við getum horft út um gluggann. Við getum jafnvel rétt upp hönd og sagt hvað okkur finnst. En ef að farastjórarnir hafa ákveðið hvert á að fara, þá skiptir sæti okkar í rútunni takmörkuðu máli. Í því felst engin trygging fyrir hagsmunum Íslands.

Hvaða líkur eru á að stórar þjóðir taki sérstaklega tillit til hagsmuna smáþjóða eins og Íslands? Nýjustu tíðindi um tolla Evrópusambandsins á Ísland er kannski einmitt dæmi um það þegar hagsmunir smáþjóðar eru látnir víkja. Þrátt fyrir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og baráttu ráðamanna gegn tollunum.

Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, EES, hefur þó verið farsælt skref fyrir Ísland. Samningurinn er mikilvægasti viðskiptasamningur sem Ísland hefur gert og veitt fyrirtækjum á Íslandi aðgang að evrópskum markaði og Íslendingum tækifæri til að starfa og læra um alla Evrópu. En ólíkt því sem aðild að Evrópusambandinu felur í sér er þá ákveðum við hvað við tökum í upp í gegnum EES samninginn og þannig geta stjórnvöld tryggt að íslenskir hagsmunir ráði för.

Það er því ekki þannig að við höfum ekkert um það að segja hvaða reglugerðir eru innleiddar. Við getum hafnað þeim og það neitunarvald er miklu áhrifaríkara sæti en það atkvæða litla sem aðild að Evrópusambandinu fæli í sér.

Lega landsins, fámenni þjóðarinnar, dreifbýli, miklar náttúruauðlindir og fjarlægð frá meginlandi Evrópu sýnir líka hversu ólíkra hagsmuna við höfum að gæta. Það er eitthvað skakkt við þá tilhugsun að Íslandi og íslenskum auðlindum sé stjórnað úr 2000 km fjarlægð.

Við eigum auðvitað að eiga í nánu samstarfi við Evrópu. Við eigum að eiga viðskipti við Evrópu. Við eigum að læra af því sem vel er gert í öðrum ríkjum. En það er munur á því að eiga gott samstarf við nágranna sína og leyfa þeim að ráðstafa sumarfríinu sínu.

Höfundur er ung kona sem telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins og fyrsti varaborgarfulltrúi Framsóknar