Á­rásar­gjarnir lobbíistar vindorkuiðnaðarins

Þann 12. maí birtist á Húsavík.com grein eftir Friðjón Þórðarson framkvæmdastjóra QAIR vindorkufyrirtækis, yfirskrift greinarinnar er “Blásið á bull V-listans og Miðflokksins”

Það má með sanni segja að lobbíistar vindorkufyrirtækja hafi nú hafið árás á þá fulltrúa sveitarstjórna í landinu sem eru mótfallnir vindorkusvæðingu hringinn í kring um landið.

Friðjón var að svara annarri grein sem birtist í sama blaði 8. maí; Vindorka á Melrakkasléttu – prófsteinn á forgangsröðun okkar til framtíðar skrifuð af Ásdísi H. Jónsdóttur. Greinin fjallar um hvort fórna skuli ósnortinni náttúru Íslands fyrir vindorkuiðnað. Mjög góð og þörf grein sem hitti augsýnilega vel í mark.

Það sem framkvæmdastjóri QAIR kallar bull

Í grein Ásdísar er talað um 30-40 vindtúrbínur sem Friðjón segir alrangt. Engu að síður er um að ræða áform um 30 stk 200 metra háar vindtúrbínur. Landflæmið sem um ræðir er víðfeðmt undir þessa iðnaðarstarfsemi, það er það sem skiptir máli ásamt mörgum öðrum neikvæðum hliðarverkunum.

Melrakkaslétta er svo sannarlega víðerni og ósnortið. Það þarf ekkert að tala tæpitungum um það og benda á að óbyggð víðerni eru ekki skilgreind í lögum. Hvað skiptir það máli, Friðjón? Melrakkaslétta er skilgreind sem víðerni í rammaáætlun og á vefsjá má líta nánar á staðsetningu vatnshlots auk sprungusvæða merkt með rauðum strikum á neðangreindu korti. Svæðið er vinsæll ferðamannastaður, sérstaklega fyrir fuglaáhugafólk og aðra náttúruunnendur.

Friðjón ber saman víðerni í Noregi og í Skotlandi við íslenska náttúru og mætti halda að þar sem víðerni eru enn til í öðrum löndum megi alveg stúta þeim hér á landi? Er ég að skilja það rétt? Ásdís bendir á óafturkræfar framkvæmdir sem munu breyta ásýnd og lífríki náttúrunnar. Byggja þarf breiða vegi fyrir flutninga á mörg hundruð tonnum af steypu, stáli, túrbínublöðum, bolarhlutum, tengivirki og línuvirki. Það þarf að sprengja og grafa 4–5 metra ofan í jörðu (einnar hæðar hús), með 10–20 metra radíus fyrir hvert og eitt mastur. Tugir tonna af steypu og stáli eru síðan fyllt í sem undirstöður. Þessar framkvæmdir eru ekki afturkræfar. Það er vel þekkt að mikil mengun fylgir vindorkuiðnaði; hávaðamengun, ljósamengun, skuggaflökt, eiturefnamengun og sjónmengun.

Það er með ólíkindum að leyfa eigi vindorkuiðnað í ósnortinni náttúru. Svæðið sem um ræðir er við vatnsverndarsvæði og auk þess er Melrakkasléttan alþjóðlega mikilvægt fuglasvæði. Vindorkuver gefa frá sér lágtíðnihljóð sem trufla flug og samskipti fugla. Í rannsóknum á meginlandinu hefur komið í ljós að lágtíðni truflar pörun og þar með eðlilega fjölgun fuglastofna og ekki bætir úr að vindhviður nálægt spöðum valda áflugshættu. Þetta eitt ætti að stoppa öll áform um uppbyggingu slíks iðnaðar í jafn viðkvæmu lífríki.

Birds and wind turbines: a collection of research | Wind Energy Impacts and Issues

Framkvæmdaraðili Qair segist munu fjarlægja UNDIRSTÖÐUR og VEGI af svæðinu að loknum líftíma virkjunarinnar. Það væri þá í fyrsta sinn sem slíkt verður gert að grafa aftur í jörðu til að ná upp nokkur hundruð tonnum af steypu x 30 stk. Hvernig munu sárin líta út? Hvað mun taka mörg árhundruð fyrir svæðið að færast til fyrra horfs? Mun það nokkru sinni gerast? Hvað með epoxý, Bisfenól A, örplast og trefjagler auk líklegs olíuleka frá túrbínum, sem hefur dreifst um víðan völl? Hvað verður gert við spaðana sem ekki er hægt að endurnýta nema að litlu leyti eins og staðan er í dag? Ef rífa á þá niður verða öll eiturefnin með í blöndunni. Ef blandan er sett út í náttúruna í formi vegagerðar eða fyllingar mun eitrið síga niður í jarðveginn og grunnvatnið. Coating material loss and surface roughening due to leading edge erosion of wind turbine blades: Probabilistic analysis - ScienceDirect

Græn orka

Fulltrúi QAIR bendir á að vindorka sporni við loftslagsbreytingum. Hann vitnar í „Kröfur flokkunarreglugerðar ESB“.Sú reglugerð fjallar vissulega um minnkun kolefnisspors frá iðnaði skv. ESB 2018/32, þótt ekki sé minnst einu orði á vindorku. Þegar skoðuð er framleiðsla og förgun frá vöggu til grafar með tilheyrandi námugreftri, flutningum, efnanotkun og stuttum líftíma, nær vindorkan (í þeirri mynd sem hún er í dag) ekki að jafna eigið kolefnisspor. Því má véfengja að slíkur iðnaður sé „grænn“ Nema hvað, vindorka getur vafalaust talist endurnýjanlegur kostur utan Íslands í samkeppni við kolaorkuver, en á Íslandi verða vindorkuver aldrei samanburðar- eða samkeppnishæf miðað við endurnýjanlega orkukosti á Íslandi og hvað þá undir grænum formerkjum.

Lönd ESB eiga ekki möguleika til að framleiða raforku nema að velja á milli kjarnorku, olíu, gass eða vind- og sólarorku. Miðað við olíu og kolabrennslu er vindorkan að sjálfsögðu betri kostur þegar horft er til áskorana í loftslagsmálum. Við á Íslandi erum hins vegar með hreina orku frá vatnsafli og jarðvarma. Við erum þegar búin að uppfylla skilyrðin um lágkolefnisorkuframleiðslu.

Náttúruverndarsvæði

Ásdís bendir á í grein sinni að Melrakkaslétta er á náttúruminjaskrá. Friðjón heldur því fram að Ásdís fari þar með rangt mál og þar fellur hann aftur og enn á prófinu. Þegar farið er inn á vef Náttúrufræðistofnunar er hægt að finna lista yfir mikilvæg náttúruverndarsvæði. Á listanum er Melrakkaslétta svo engum vafa sé undirorpið https://www.natt.is/is/midlun/natturuminjaskra/nordausturland/melrakkasletta

Friðjón bendir á að sveitarstjórn Norðurþings, sem er lýðræðislega kosin, samþykkti á 160. fundi sínum að endurmeta virkjanakosti sem fela í sér vindorku. Það má benda á þá staðreynd að nefndarmaður sveitarstjórnar, Eiður Pétursson, starfar jafnframt hjá dótturfyrirtæki Qair. Það gerir hann sjálfkrafa vanhæfan til að sitja fundi þar sem vindorkuvirkjun QAIR er á dagskrá.

Friðjón vill meina að það sé upplýsingaóreiða í gangi þegar kemur að vindorkuiðnaðinum. Auðvitað er orðið upplýsingaóreiða notað þegar þagga á niður í óþægilegum röddum og það gerir ráðherra málaflokksins líka. Fjölmiðlanefnd (Upplýsingaóreiða og skautun í íslensku samfélagi febr. 2023) er þó að tala um upplýsingaóreiðu almennt. Við erum hér að tala um staðreyndir, ekkert bull eins og Friðjón heldur fram.

Skrif framkvæmdastjóra QAIR eru í alla staði staðreynt dæmi um þekktan hroka frá vindorkuiðnaðinum í garð þeirra íbúa og samfélaga sem vilja verja hendur sínar og tala máli umhverfis- og náttúruverndar. Það er dapurleg niðurstaða sem stjórnmálin verða að horfast í augu við og landsmenn allir.

Orkumál skipta máli

Það er enginn að véfengja að orkumál skipti ekki máli. Hins vegar má benda á að besta leiðin til orkuöryggis er EKKI vindorkan. Vindorkuiðnaðurinn kallar á tvöfalt kerfi. Það þýðir ekki að setja upp vindorkuver án jöfnunarorku sem kemur frá öruggum orkugjafa. Tvöfalt kerfi er dýrt og óhentugt. Við þurfum sem sagt að virkja vatnsafl með stöðugu afhendingaröryggi eða jarðvarma til að setja upp vindorkuvirkjun sem er ósjálfbær virkjunarkostur þ.e. getur ekki staðið á eigin fótum. Hversu gáfulegt er það og það í landi sem stendur fremst þjóða í framleiðslu á endurnýjanlegri orku? Landsvirkjun er í eigu landsmanna. Þannig tryggjum við að innviðir landsins séu ekki í höndum erlendra aðila sem draga munu arðinn af framleiðslu sinni úr landi. Það er alveg rétt að með því að hafa skrifað undir orkupakka 3 megum við ekki loka fyrir erlenda fjárfesta. Þetta brýtur þó óneitanlega í bága við þjóðaröryggi. Svo er spurningum eins og hvað á að nota orkuna í enn ekki svarað. Líklega mengandi eða orkufrekan iðnað frá Evrópu sem enginn annar vill eða gagnaver sem þurfa gífurlegt magn af vatni og ekkert eftirlit nær yfir til að fylgjast með í hvað orkan er nákvæmlega að fara þar innanbúðar?

Að lokum

Horfum til nágrannaþjóða okkar og lærum af þeim skelfilegu mistökum sem þau hafa gert hvað varðar vindorku. Sveitarfélög í Noregi og Svíþjóð hafa mörg stoppað frekari vindorkuvæðingu sökum þess að neikvæðu áhrifin eru komin í ljós. Þá er vert að minna á að Ísland er auk þess með lokað raforkukerfi og ekki strengi úr landi sem er mjög stór áskorun umfram nágrannaþjóðir okkar sem gerir vindorku sérstaklega óhagkvæma hér á landi og í raun stórskaðlega. Í ljósi þess hve gífurlega umdeild vindorka er á Íslandi hefðu stjórnvöld átt að sýna þá lýðræðisvitund að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort þjóðin sjálf vilji innleiða þessa vindorkuvæðingu. Það er eina leiðin til að komast hjá fyrirliggjandi klofningi sem bíður annars samfélaga hringinn í kring um landið með ófyrirséðum afleiðingum. Fyrir vindorkufyrirtæki er aðalatriðið að græða peninga. Styrkir frá ESB og lán frá stjórnvöldum gera fyrirtækjunum kleift að fara í rokdýrar framkvæmdir.

Kjósum um vindorkuiðnaðinn og þá fáum við endanlega að sjá hvort Íslendingar vilji raða niður þessum tröllauknu skrímslum í ósnortinni náttúru.

Höfundur er meðlimur í Landvernd og Motvind Norge

Heimildir:

https://www.facebook.com/reel/1222098079908698

https://www.facebook.com/reel/1917594102306803