Alþjóð­legi mjólkur­dagurinn 2026

- Konur gegna lykilhlutverki í íslenskum landbúnaði

Alþjóðlegi mjólkurdagurinn er haldinn þann 1. júní ár hvert. Alþjóðlegi mjólkurdagurinn var settur á laggirnar af Sameinuðu þjóðunum til að vekja athygli á mikilvægi mjólkurframleiðslu fyrir heiminn allan. Þetta árið fær þessi dagur þó sérstaka og dýpri merkingu, þar sem þemað í ár er “Fögnum kvenbændum” sem er einkum viðeigandi enda hefur árið verið tileinkað konum í landbúnaði – konum sem hafa í árhundruð staðið vaktina í íslenskri matvælaframleiðslu, oft án þess að fá þá athygli eða viðurkenningu sem þær eiga skilið.

Íslenskur landbúnaður hefur frá upphafi byggst á samvinnu fjölskyldna þar sem konur hafa gengt lykilhlutverki. Þær hafa ekki aðeins séð um heimilin, heldur einnig tekið þátt í fjósverkum, bókhaldinu, ræktun, kynbótastarfi og almennum rekstri búanna. Í dag eru konur ekki síður leiðindi afl í nýsköpun, sjálfbærni og þróun íslensks landbúnaðar – sem kúabændur, ráðgjafar, vísindakonur, stjórnendur og frumkvöðlar.

Mjólkurframleiðsla er ein af grunnstoðum íslensks samfélags og þar gegna konur ómetanlegu hlutverki. Á hverjum degi starfa íslenskar konur í fjósum landsins. Oft er dagurinn tekin snemma til að sinna gripum og mjöltum, tryggja velferð gripa og heilnæmi íslenskra matvæla, við einhverjar ströngustu kröfur sem þekkjast í heiminum.

Þrátt fyrir mikilvægi greinarinnar hefur staða bænda verið undir stöðugum þrýstingi. Framleiðslukostnaður hefur hækkað ört á meðan afurðaverð hefur ekki fylgt sömu þróun. Það reynir sérstaklega á fjölskyldubúin – og þar með konurnar sem bera oft jafnt ábyrgð á rekstri búsins, sem og heimilisins. Þessi staða sýnir skýrt hversu mikilvægt er að stjórnvöld skilji að matvælaframleiðsla er ekki sjálfsögð og það er ekki sjálfsagt að neytendur hafi aðgang að íslenskum mjólkurvörum í hillum verslana.

Á Alþjóðlega mjólkurdeginum þann 1. júní 2026 er því tilefni til að staldra við og þakka þeim konum sem halda upp íslenskri matvælaframleiðslu, alla daga ársins. Þeim sem vinna oft langa vinnudaga án frídaga, standa af sér óveður – bæði óveður í sinni skýrustu merkingu og pólitískt – og halda áfram að byggja upp íslenskan landbúnað af metnaði og ábyrgð.

Framtíð íslensks landbúnaðar verður ekki tryggð nema stjórnvöld og samfélagið standi með bændum. Og framtíð greinarinnar verður ekki byggð án þeirra kvenna sem hafa verið hjartað í íslenskum sveitum í gegnum tíðina.

Á þessum degi eigum við ekki aðeins að fagna mjólkinni – heldur líka fólkinu á bak við hana. Sérstaklega konunum sem hafa með þrautseigju, dugnaði og framtíðarsýn mótað íslenskan landbúnað kynslóð fram af kynslóð.

Höfundur er formaður Nautgripabænda BÍ.