Ekkert sem bannar upp­tökur af lög­reglu­að­gerðum á al­manna­færi

Vísir greindi frá því að maður sem varð vitni að afskiptum lögreglu af manni við Keflavíkurkirkjugarð og tók atvikið upp á símann sinn, hefði verið neyddur til þess af lögreglu að eyða myndskeiðinu undir hótunum um handtöku.

„Hann var alveg svolítið ógnandi, hann hótaði að handtaka mig og svona. Ég ákvað að hlýða honum, ég nennti ekki einhverju svona bulli en ég sé eftir því núna,“ sagði Ísak Berglindarson um umræddan lögreglumann.

Lýsti hann því hvernig lögreglumaður hefði tekið símann af honum en skilað honum þegar vitnið benti á að þetta mætti hann ekki gera án úrskurðar. Ísak benti á að til viðbótar við ólögmæti framgöngu lögreglu, hefði myndskeiðið mögulega geta varpað ljósi á það sem átti sér stað þegar eldur kviknaði í manninum sem verið var að hafa afskipti af en áhöld eru uppi um það hvort hann kveikti sjálfur í sér eða hvort rafvopn lögreglu áttu þar þátt.

Lögregla sagði í tilkynningu að maðurinn hefði hellt yfir sig bensíni áður en rafvopninu var beitt en víða erlendis er lögreglu bannað að beita slíkum vopnum nálægt eldfimum vökva sökum eldhættu.

Ekki sama að taka upp og birta

Lára Herborg Ólafsdóttir, lögmaður og sérfræðingur á sviði persónuverndar og upplýsingatækniréttar, segir lögreglu ekki hafa lagaheimildir til þess að banna einstaklingum að taka upp aðgerðir á vettvangi. Upptökur á almannafæri brjóti almennt ekki gegn friðhelgi einkalífsins né persónuvernd og þá séu þær eftir atvikum verndaðar sem partur af tjáningarfrelsinu.

„Það er ekkert sem bannar upptökur á almannafæri en það þarf að gera greinarmun á upptöku og svo birtingu og frekari dreifingu,“ segir Lára. 

„Það er ekki það sama að taka upp og birta eða dreifa áfram. Það geta komið upp sjónarmið varðandi friðhelgi einkalífs einstaklings sem er í annarlegu ástandi og maður getur trúað því að lögregla hafi haft góðan ásetning og talið sig vera að vernda viðkomandi, en stjórnvöld þurfa að starfa innan skýrra lagaheimilda og það er ekki nema efnið hefði farið í frekari dreifingu að það hefðu mögulega komið upp álitamál af þessu tagi,“ segir hún.

Það væri hins vegar eftirlitsstjórnvalda eða dómstóla að úrskurða um slík álitamál og þá bendir Lára á að lögreglu hefði verið í lófa lagið að gæta meðalhófs og benda Ísak á að dreifing efnisins gæti mögulega falið í sér lögbrot, í stað þess að skipa honum að eyða myndefninu.

Upptökur almennings geta verið mikilvæg sönnunargögn

Það hefur sýnt sig vestanhafs, ekki síst í aðgerðum ICE síðustu misseri, að upptökur almennra borgara af aðgerðum yfirvalda geta verið dýrmæt sönnunargögn þegar mál koma upp þar sem lögregla eða önnur yfirvöld eru grunuð um ólögmæta valdbeitingu.

Lára segir þetta einnig hafa sannað sig hérlendis, þar sem lögreglumenn hafi verið dæmdir á grundvelli myndupptaka borgara. 

Margrét Kristín Pálsdóttir, lögreglustjóri á Suðurnesjum, viðurkenndi í samtali við fréttastofu í gærmorgun að lögregla hefði ekki beina lagaheimild til að fyrirskipa eyðingu myndefnis eins og þarna átti sér stað en lögregla hefði verið að hugsa um hagsmuni einstaklingsins sem verið var að hafa afskipti af. 

Þá fullyrti hún að framganga lögreglu myndi ekki valda neinum „réttarspjöllum“ þar sem lögregla hefði borið búkmyndavélar.

Ef marka má Láru og fleiri lögmenn sem fréttastofa hefur rætt við, breytir það því ekki að lögregla virðist þarna hafa gerst brotleg.

„Ef lögregla hefur skipað fyrir um að gögn væru tæmd úr síma, þá er ekki bara verið að biðja um það að efni sé ekki birt heldur er verið að tryggja að það verði ekki endurheimt. Mér finnst þetta skipta máli,“ segir Lára.

Skýrar lagaheimildir þurfi að liggja til grundvallar aðgerðum lögreglu.