Hags­munir launa­fólks og Evrópu­sam­bandið

Viðvarandi mikið atvinnuleysi hefur víða verið veruleikinn innan Evrópusambandsins á liðnum árum og áratugum og það jafnvel á uppgangstímum í heiminum. Þetta hefur verið ein birtingarmynd þeirrar efnahagslegu stöðnun sem ríkt hefur þar. Önnur birtingarmynd þessa ástands hefur verið skortur á hagvexti og framleiðni. Enn ein birtingarmyndin hefur verið lágir stýrivextir seðlabanka sambandsins sem ætlað hefur verið a reyna að koma efnahagsmálunum í gang en með litlum sem engum árangri. Stöðnun felur vissulega í sér ákveðinn stöðugleika en hins vegar ekki sérlega eftirsóknarverðan.

Við hæfi er að hafa þetta í huga við lestur greinar Þorvalds Inga Jónssonar, viðskiptafræðings og stjórnarmanns í öldungaráði Viðreisnar, á Vísi á dögunum þar sem hann gagnrýndi andstöðu Sólveigar Önnu Jónsdóttur, formanns Eflingar, við inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Þorvaldi var einmitt tíðrætt um hinn svokallaða stöðugleika innan sambandsins sem eins og áður segir heitir réttu nafni efnahagsleg stöðnun. Fjallað hefur meðal annars verið um þetta grafalvarlega ástand í skýrslum sem unnar hafa verið fyrir Evrópusambandið meðal annars af Mario Draghi, fyrrverandi seðlabankastjóra þess.

Tal Þorvaldar um meint aukið atvinnuöryggi vegna minni gengissveifla með inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evrunnar (það er að segja aðeins gagnvart evrusvæðinu) er rétt að skoða í því ljósi að fastgengisstefna, sem þau skref fælu í sér, eyðir ekki mögulegum gengissveiflum heldur leita þær þess í stað einfaldlega annað. Yfirleitt einkum í atvinnustigið með auknu atvinnuleysi einkum vegna minni sveigjanleika. Hafa má einnig í huga í þeim efnum að það er ekki að ástæðulausu að fjöldi erlendra ríkisborgara frá ríkjum innan sambandsins hefur komið hingað til lands í atvinnuleit á liðnum árum.

Vinnumarkaðskerfi Íslands er sterkt sagði Þorvaldur í greininni og að það ætti að verja. Það væri þó ekki einstakt í Evrópu enda hefðu Norðurlöndin hliðstæð kerfi. Danmörk og Svíþjóð hafa einmitt þurft að verja sín kerfi – fyrir Evrópusambandinu! Með misjöfnum árangri. Árið 2022 setti sambandið til að mynda tilskipun um lágmarkslaun þrátt fyrir mótmæli danskra og sænskra stjórnvalda sem og þarlendra verkalýðshreyfinga sem sögðu hana til þess fallna að grafa undan vinnumarkaðskerfum þeirra þar sem samið væri um laun og kjör á milli aðila vinnumarkaðarins án slíkra beinna afskipta stjórnvalda.

Danir og Svíar gátu ekki komið í veg fyrir að tilskipunin væri sett og fóru dönsk stjórnvöld með málið fyrir dómstól Evrópusambandsins með stuðningi sænskra ráðamanna og kröfðust þess að tilskipunin yrði felld úr gildi. Dómstóllinn hafnaði þeirri kröfu hins vegar í nóvember síðastliðinum og féllst aðeins á það í tilfelli tveggja atriða í henni. Vægi ríkja þegar kemur að ákvörðunum innan sambandsins fer fyrst og fremst eftir íbúafjölda þeirra. Vægi Dana og Svía er þannig margfalt á við það sem yrði í tilfelli Íslands. Við yrðum einfaldlega ekki í bílstjórasætinu lengur í þessu frekar öðru innan þess.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum) og heldur úti vefsíðunni Stjornmalin.is.