Starf­semi friðar­verð­launa­hafa dæmd ólög­leg í Rúss­landi

Mannréttindasamtökin Memorial voru stofnuð á níunda áratug síðustu aldar til þess að minnast fórnarlamba kúgunarvélar Sovétríkjanna sálugu. Þau hlutu friðarverðlaun Nóbels árið 2022, sama ár og Rússar hófu allsherjarinnrás sína í Úkraínu.

Stjórnvöld lýstu Memorial útsendara erlendra afla fyrir nokkrum árum. Þá skilgreiningu hafa rússnesk stjórnvöld notað til þess að þrengja að frjálsum félagasamtökum og fjölmiðlum. Þeim var skipað að hætta starfsemi árið 2021 en samtökin virtu það að vettugi.

Nú hefur dómstóll fallist á kröfu stjórnvalda um að skilgreina Memorial sem öfgasamtök og banna starfsemi þeirra í Rússlandi. Meðferð málsins fór fram fyrir luktum dyrum, að sögn AP-fréttastofunnar.

Úrskurðurinn þýðir að félagar í samtökunum og stuðningsmenn þeirra geta átt yfir höfði sér langa fangelsisdóma. Slíkum úrskurðum hefur áður verið beitt til þess að dæma fólk afturvirkt fyrir aðild að félagsskap sem dómstólar úrskurða öfgasamtök.

Samtökin segja í yfirlýsingu ekki kannast við að „alþjóðalega borgarahreyfingin Memorial“ sem rússneska dómsmálaráðuneytið vísaði til í kröfu sinni til dómstólsins væri til. Úrskurðurinn gerði rússneskum stjórnvöldum þó kleift að þjarma enn frekar að verkefnum samtakanna þar, þátttakendum og stuðningsmönnum.

Norska Nóbelsnefndin, sem veitir friðarverðlaunin, fordæmdi úrskurðinn í dag og kallaði hann aðför að tjáningarfrelsi og mannlegri reisn. Hvatti hún rússnesk stjórnvöld til þess að hætta að ofsækja Memorial og félaga í samtökunum.