Efna­hags­legur raun­veru­leiki: Ís­land dregst enn frekar aftur úr smá­ríkjum innan Evrópu­sam­bandsins

Nú þegar ríkisstjórnin er búin að setja aðild að Evrópusambandinu (ESB) formlega á dagskrá með þingsályktunartillögu er ekki úr vegi að skoða aðeins efnahagslega stöðu smærri aðildarríkja innan ESB. Með slíkum samanburði er hægt að gera tilraun til að máta Ísland inn í þá stöðu að verða aðildarríki líkt og gert hefur verið áður m.a. í skýrslu Alþjóðamálastofnunnar Háskóla Íslands frá 2014 um áhrif aðildar (Alþjóðamálastofnun, 2014).

Ég birti sambærilega grein byggða á gögnum fyrir sömu ríki árið 2025. Þá var staðan Íslandi ekki í hag. Við skulum sjá hvort staðan hefur lagast nú byrjun árs 2026. Eins og áður hef ég valið smáríki innan ESB sem eru hvað næst okkur landfræðilega, hvað líkust okkur efnahagslega, menningarlega og út frá stjórnsskipulagi. Taflan hér að neðan sýnir stöðuna á nokkrum efnahagsmælikvörðum í byrjun árs 2026 (þessar tölur eru birtar með fyrirvara) en ættu að gefa nokkuð rétta mynd af stöðunni.

Í fyrsta lagi sker Ísland sig verulega úr að því leiti að verðbólga er hér á landi mun hærri en í samanburðarríkjunum og hefur reyndar verið það um áratuga skeið. Öll ríkin nema Ísland eru undir verðbólgumarkmiðum Seðlanka Íslands um 2.5% verðbólgu. Í annan stað eru stýrivextir á Íslandi margfalt hærri en í öllum hinum ríkjunum eða 7.5% á meðan stýrivextir í evruríkjunum eru 2.15% og í Danmörku 1.60% og Svíþjóð 1.75%, hér munar yfir 6% í vöxtum. Kostnaður almennings og fyrirtækja er því mun meiri á Íslandi en í samanburðaríkjunum, rekstrarumhverfið og samkeppnisstaðan að sama skapi verri.

Hvað atvinnuleysi varðar þá er það lægst í Hollandi 3.9% og 4.7% á Írlandi en er 4.9% á Íslandi. Hagvöxtur er í flestum þessum ríkjum sambandsins hærri en á Íslandi á síðasta ári. Við sjáum að verg landsframleiðsla á hvern íbúa er langhæst hjá Írum og í Lúxemborg en Ísland er á svipuðum slóðum og Belgía, Svíþjóð, Danmörk og Holland.

Að lokum er rétt að minna á að langtímavaxtamunur milli ESB og Íslands hefur að meðaltali verið á verið á bilinu 4-6% en skammtímavaxtamunur frá því að vera 4% og til þess að vera 16% frá stofnun evrunnar árið 2002.Vextir af húsnæðislánum innan ESB eru að meðaltali 3.37% (ECB, 2026) en um 9% á Íslandi.Nýleg umfjöllun í fjölmiðlum hér á landi um upptöku evru í Króatíu sem leiddi til mikillar lækkun stýrivaxta, verðbólgu og húsnæðisvaxta styður við þá kenningu að sambærileg þróun ætti sér stað hér á landi við inngöngu Íslands í ESB.

Höfundur er Lektor í Háskólanum í Reykjavík og doktor í stefnumótun.