Kerfi sem spáir fyrir um næsta líklegasta orðið í setningu getur líka skrifað góðan kóða, stutt við stefnumótun og brugðist við vandamálum af ríkri samkennd.
Við skiljum ekki að fullu hvernig. Samt er ríkjandi hjá fyrirtækjum að meðhöndla gervigreind eins og hún sé enn einn hugbúnaðarpakkinn, umverfja hana fyrirliggjandi ferlum, setja henni hefðbundna mælikvara og fela svo tölvudeildinni að finna út úr málunum.
Þetta er kórvilla. Fyrirtæki sem staðla gervigreindinda, beisla furðuverkið sem hún er, eru á rangri leið. Það er engum vafa undirorpið að það er mikilvægt að auðvelda notkun gervigreinar og það er snjallt að gervigreindarvæða núverandi verklag. Mistökin felast í því að láta þessa auðveldu þætti fletja út nýtingu okkar á fjölbreyttum möguleikum þessarar furðulegu tækni.
Þessi þörf fyrir að beisla furðuverkið er alveg skiljanleg. Stjórnendur eru vanir að staðla nýja tækni. Ef það er gert með gervigreindina verður hún þó að illa rökstuddum „örgjörva“ sem sparar nokkrar mínútur hér og þar en verður ekki umbreytingaraflið sem hún getur orðið. Óvenjuleg tækni fær þannig venjulega innleiðingu, eins og að krefjast þess að 90% starfsmanna noti að staðaldri einhvern nýjan hugbúnað. Að meðhöndla þessa tækni sem enn eina hugbúnaðarinnleiðinguna er eins og að fá torræðan grip frá geimverum og nota hann bara sem bréfapressu.
Erfiða stefnumótunarvinnan við að endurhugsa hvað fyrirtækið þitt gæti orðið er einmitt sú vinna sem stöðlunarvæðing gervigreindar kemur í veg fyrir að þú takist á við.
Það breytir nefnilega engu fyrir árangur fyrirtækisins þegar starfsfólk notar gervigreindina til að skrifa fundargerðir eða framleiða endalausan straum af „vinnusulli“ í formi minnisblaða eða PowerPoint-kynninga bara af því það er svo auðvelt.
Að líta ekki á gervigreindina sem furðuverkið sem hún er leiðir til annarra, stærri mistaka: fyrirtæki hallast sjálfkrafa að sjálfvirkni frekar en umbreytingu. Þegar stjórnendur sjá rannsóknir sem sýna 30% framleiðniaukningu með gervigreind er eðlishvöt þeirra að skera niður 30% vinnuaflsins. Þetta er einfalt. Það sem er hins vegar erfitt, og krefst ímyndunarafls, er að spyrja fleiri og mikilvægari spurninga:
- Hvað þýðir það fyrir fyrirtækið að einn forritari getur nú skrifað hundrað sinnum meiri kóða?
- Hvaða nýjar vörur verða mögulegar?
- Hvaða nýir markaðir opnast?
Enginn spekingur getur svarað þessum spurningum fyrir þig. Enginn ráðgjafi á handbókina að lausninni (þótt þeir gætu haldið því fram).
Erfiða stefnumótunarvinnan við að endurhugsa hvað fyrirtækið þitt gæti orðið er einmitt sú vinna sem stöðlunarvæðing gervigreindar kemur í veg fyrir að þú takist á við.
Það þarf að forðast að gervigreindin falli örend í tölvudeildinni. Með þessu er ekki verið að gagnrýna tæknifólkið sem vinnur ómissandi störf. En við þurfum að hafa í huga að í flestum fyrirtækjum er verkefni þeirra að lágmarka áhættu. Ef þau gætu tekið af þér lyklaborðið myndu þau sofa betur á nóttunni. Allt skapandi sem starfsfólk gerir í tölvu gæti berskjaldað fyrirtækið.
Gervigreind krefst þess hins vegar að fyrirtæki taki áhættu með því að gera tilraunir af kappi, umbera mistök og sætta sig við að enginn veit réttu leiðina til að nota hana.
Að afhenda stjórnartauma gervigreindarinnar deild sem hefur það að markmiði að lágmarka áhættu eru mistök.
Svo hvað ættu fyrirtæki að gera í staðinn? Þess í stað hefur Ethan Mollick, dósent við Wharton og gervigreindarspekingur, mælt með þrískiptu líkani: Forystan, fjöldinn og rannsóknarstofan.
Forystan
Forysta þýðir að stefnan verður að koma frá æðstu stjórnendum. Forstjórinn og aðrir yfirstjórnendur geta ekki framselt áherslur gervigreindar til millistjórnenda eða tölvudeildar. Þeir verða að setja fram sýn á hvernig gervigreind breytir því hvað fyrirtækið er, ekki aðeins hvernig það starfar, og þeir verða að skapa hvata sem gera tilraunir öruggar. Og þeir verða að leiða með því að nota sjálfir lausnirnar. Ef þeir gera það geta þeir veitt starfsmönnum fyrirtækis innblástur.
Fjöldinn
Þegar fólk fær svo aðgang að gervigreindarverkfærum og raunverulegt leyfi til að gera tilraunir mun það örugglega nýta gervigreindina með öðrum hætti en búast mátti við. Ætla má að þegar sérfræðingarnir gefi gervigreindinni tækifæri og lausan taum gerist stærstu töfrarnir.
Rannsóknarstofan
Þessar hugmyndir fara síðan til rannsóknarstofunnar, þar sem teymi tæknilegra og minna tæknilegra starfsmanna vinnur með skapandi gervigreind í fullu starfi. Þetta er fólk sem þenur mörk hins mögulega, þróar nýtt verklag og miðlar því inn í fyrirtækið. Það kemur á óvart hversu mörg stór fyrirtæki skortir þetta. Án þess hafa þau engan búnað til að læra hvað gervigreind getur raunverulega gert fyrir þau. Þau fljúga blindflug, treysta á kynningar frá söluaðilum og fyrirlestra á ráðstefnum í stað þess að byggja upp stofnanaþekkingu í eigin garð.
Gervigreind krefst þess að fyrirtæki taki áhættu með því að gera tilraunir af kappi, umbera mistök og sætta sig við að enginn veit réttu leiðina til að nota hana.
Í íslensku samhengi og út frá stærð íslenskra fyrirtækja er örugglega oft erfitt að rökstyðja að rannsóknarstofufólkið sinni engu öðru en skapandi gervigreind í fullu starfi. Þetta ber auðvitað að hafa í huga en eftir sem áður er mikilvægt að til sé staðar fólk sem þenur mörk hins mögulega eins vel og kostur er — þó það sé kannski ekki alltaf hægt nema samhliða öðrum verkefnum.
Það er eitt vandamál í viðbót sem stöðlun furðuverksins gervigreind skapar. Þegar fyrirtækjum tekst ekki að skapa rétta hvata bregðast starfsmenn skynsamlega við: þeir fela notkun sína á gervigreind. Sumir óttast refsingu. Sumir starfsmenn treysta því ekki að framleiðniaukningunni verði deilt með þeim og fyrirtækið hirði hana einfaldlega. Sumir vinna hljóðlega 90% minna og sjá enga ástæðu til að láta neinn vita af framleiðniumbyltingunni. Niðurstaðan er gríðarlegt upplýsingagat. Stjórnendur sjá þá ekki hvaða áhrif gervigreind hefur á fyrirtækið sem gerir erfitt að smíða raunverulega stefnu byggða á lærdómnum.
Furðuverkið gervigreind
Að horfa ekki á gervigreind sem furðuverkið takmarkar áhrifamátt hennar. Það er ekki sjálfgefið hvernig má ná árangri með gervigreind en að sjá ekki gervigreind sem það sem hún er: undarlegt, áhættusamt og öflugt furðuverk mun tryggja slaka niðurstöður. Fyrirtæki sem slípa niður furðuverkið í einhverja staðla munu hallast að sjálfvirkni og uppsögnum, því það er allt sem þau geta séð. Þau sem eru tilbúin að takast á við furðuverkið af fullum þunga gera betur. Þau finna eitthvað mun áhugaverðara, þar á meðal leiðir til að hjálpa fólki og fyrirtækjum að verða fær um hluti sem voru ómögulegir fyrir ári síðan og verða ómögulegt að spá fyrir um ári héðan. Enginn veit nákvæmlega hvert þetta stefnir en maður ratar ekki um ókunnug landsvæði með leiðsögn landakorta gömlu slóðanna.
Höfundur er meðeigandi hjá Deloitte.
Ethan Mollick skrifaði afburða snjalla grein í The Economist. Í stað þess að vera hermikráka og skrifa grein sem væri nánast það sem hann skrifaði ákvað ég að þýða lauslega, og aðlaga örlítið greinina hans.
Greinina, The IT department: Where AI goes to die, má finna í The Economist 1. apríl 2026. Jafnframt er óhætt er að mæla með fréttabréfi hans á Substack One Useful Thing og bók hans Co-Intelligence: How to Live and Work with AI.
