Of­fram­boð af raf­orku, ekki orkuskortur

Umræðan um orkuskort hefur verið svo yfirþyrmandi á síðustu árum að ég verð eiginlega alltaf jafn hissa þegar ég fæ ljós á náttborðslampann minn að morgni dags. Með linnulausum áróðri Landsvirkjunar, Landsnets, Samtaka iðnaðarins og þorra stjórnmálastéttarinnar hefur almenningi sem býr í raforkuríkasta landi heims verið talin trú um að það sé bara alls ekki víst að hann geti gengið að raforku vísri. Þessi hagsmunahópur, sem við getum kallað orkuskortshóp, hefur haft greiðan aðgang að fjölmiðlum þar sem bölsýnisboðskapur er jafnan vinsælli en yfirveguð og jarðbundin umræða. Á þessum bölsýnisboðskap hefur þessi hópur svo byggt kröfu sína um að virkja hratt og mikið og ef nokkur vogar sér að mótmæla er viðkomandi jafnvel sakaður um að ráðast að lífskjörum þjóðarinnar.

Það kann því að koma mörgum jafn mikið á óvart og ljósið á náttborðslampanum að í vetur var ný orkuspá kynnt. Í þetta skiptið fór nefnilega óvenju lítið fyrir kynningunni í fjölmiðlum, líklega vegna þess að spáin gengur þvert á þá bölsýnisspá sem orkuskortshópurinn hefur boðað á undanförnum árum. Helstu niðurstöður orkuspár eru nefnilega að minni eftirspurn sé hjá stórnotendum en áður, áætlanir í landeldi hafi dregist, áform um rafeldsneyti hafi tafist, hófleg aukning sé í raforkuþörf vegna orkuskipta og notkun gagnavera hafi beinlínis dregist saman. Almenn notkun vex hægar en spár gerðu ráð fyrir, m.a. vegna bættrar orkunýtni. Þá hafa orkuskipti í samgöngum á landi gengið hægar en ætlað var og lítil sem engin orkuskipti hafa orðið í flugi og á hafi.

Miðað við þetta ættum við að geta andað léttar og hætt að hafa áhyggjur af orkuskortinum og sammælst um að það sé engin knýjandi þörf á að virkja t.d. fossana í efri hluta Þjórsár, Jökulárnar í Skagafirði, Urriðafoss eða reisa Kjalölduveitu í jaðri Þjórsárvera eða Skrokkölduvirkjun í hjarta hálendisins á mörkum Vatnajökulsþjóðgarðs.

Auk þess sem ný orkuspá bendir til mun minni aukningar á eftirspurn en orkuskortshópurinn boðaði þá hafa að auki heyrst þær raddir að verðhækkanir á raforku séu farnar að tefla framtíð íslenskrar stóriðju í tvísýnu. Þannig sagði forstjóri Elkem nýverið að samkeppnishæfni Íslands væri brostin vegna raforkukostnaðar og að ef haldið yrði áfram á sömu braut muni „fyrirtækin leggjast af á Íslandi hvert á fætur öðru.“ Þannig gæti þurft að loka verskmiðju Elkem eftir þrjú ár. Forstjóri Rio Tinto sagði líka í upphafi árs að hátt raforkuverð væri orðið akkillesarhæll fyrir álverið. Í svari forstjóra Landsvirkjunar við þessum umkvörtunum kom fram að fyrirtæki og almenningur þyrftu að búa sig undir enn frekari verðhækkanir á raforku vegna þess að þegar sé búið að nýta hagstæðustu virkjanakostina. Það eru því mörg merki á lofti um að stóriðjan dragi úr raforkukaupum hér á landi á næstu árum og áratugum.

En orkuskortshópurinn mun auðvitað ekki sætta sig við þann veruleika að hér sé gnægð orku og að teikn séu á lofti um offramboð og hengir sig hér eftir sem hingað til í svonefnda háspá orkuspár sem gerir ráð fyrir ýktustu hugmyndum þeirra sem kerfið kallar „þróunaraðila“. Það er einmitt á slíkum „þróunaraðilum“ sem íslenskir skattgreiðendur, lífeyrissjóðir og bankar hafa tapað milljörðum í fjárfestingum í tengslum við kísilver og álver sem aldrei tóku til starfa eða voru vandræðalega skammlíf í Helguvík, á Bakka og á Grundartanga. Orkumálaráðherra fer nú fremstur í hópi áróðursmeistara orkuskortshópsins og hefur m.a. rutt í gegn frumvarpi á Alþingi um byggingu Hvammsvirkjunar, einnar óhagkvæmustu virkjunar sem reist hefur verið hér á landi. Fái þessi hópur að ryðjast áfram óhindrað yfir umræðuna og íslenska náttúru þá eru allar líkur á að innan fárra ára sitji raforkukaupendur - almenningur og fyrirtæki - uppi með mjög miklar verðhækkanir á raforku og offjárfestingar í virkjunum. Þess vegna er afar mikilvægt að náttúrurverndarfólk sýni vilja sinn í verki og fjölmenni í grænu gönguna 23. apríl næstkomandi til að vekja ríkisstjórnina til vitunar um þær ógöngur sem hún hefur ratað í á sviði náttúrurverndar.

Höfundur er fyrrverandi formaður Landverndar.