Áttu að meta hvort þrettán ára væri nógu þroskuð til að veita sam­þykki

Hæstiréttur kvað upp dóm þess efnis klukkan 14. 

Maðurinn var ákærður fyrir nauðgun og kynferðisbrot gegn stúlku, sem þá var þrettán ára, í febrúar 2022. Honum var gefið að sök að hafa beitt stúlkuna ólögmætri nauðung, og hafa samræði og önnur kynferðismök við hana.

Stúlkan mun hafa sent manninum vinabeiðni á Snapchat. Þar spurði maðurinn hvort stúlkan væri til í að veita honum munnmök. Málin munu síðan hafa þróast með þeim hætti að þau hafi hist á heimili mannsins, í bílskúr í Reykjavík. Þar hafi atburðirnir sem maðurinn var ákærður fyrir átt sér stað.

Umdeildur dómur í héraði 

Í dómi Héraðsdóms Reykjaness sagði að talið væri hafið yfir skynsamlegan vafa að karlmaðurinn og þrettán ára stúlkan hefðu haft samfarir og hann vitað að stúlkan væri svo ung. Væri hann því sakfelldur fyrir að hafa samræði við barn. Ekki hefði þótt sannað að stúlkan hefði veitt honum munnmök.

Dómurinn tók þá til skoðunar hvort rétt væri að sakfella karlmanninn fyrir nauðgun. Dómurinn sagði að ekki yrði annað ráðið af samskiptum stúlkunnar við vinkonur sínar en að hún hafi verið sátt og jafnvel stolt af því að hafa misst meydóm sinn. Var því lagt til grundvallar að samfarirnar hefðu verið án sérstakrar eða sértækrar nauðungar.

Stóð þá eftir hvort samræði fullorðins einstaklings við þrettán ára barn teldist ávallt nauðgun í því ljósi að þrettán ára barn gæti undir engum kringumstæðum fallist á samræði við fullorðinn einstakling svo gilt sé. Dómurinn benti á að ekki hefði komið fram að karlmaðurinn hefði notfært sér yfirburðaaðstöðu til að koma fram kynferðislegum vilja sínum og að stúlkan hefði verið varnarlaus. Var hann því sýknaður af ákæru um nauðgun þrettán ára stúlkunnar.

Kolbrún Benediktsdóttir, þáverandi varahéraðssaksóknari, sagði í samtali við Vísi á sínum tíma að niðurstaða héraðsdóms hefði alls ekki verið í samræmi við það sem ákæruvaldið lagði upp með í málinu.

„Eins og við leggjum þetta upp þá geta börn á þessum aldri ekki veitt samþykki og þegar um er að ræða svona mikinn aldursmun þá geti það ekki talist gilt samþykki. Við erum að byggja á því að þetta sé ólögmæt nauðung í ljósi yfirburðarstöðu.“

Landsréttur ósammála

Landsréttur komst hins vegar að annarri niðurstöðu. Óhjákvæmilegt væri að leggja til grundvallar að maðurinn hefði nýtt sér yfirburðarstöðu gagnvart stúlkunni vegna aldurs- og þroskamunar þeirra, og vegna þess að hún hefði verið ein með honum fjarri öðrum.

Því hafi maðurinn beitt hana ólögmætri nauðung eftir allt saman, og hann því sakfelldur fyrir nauðgun.

Hefðu þurft að beita sömu aðferðarfræði og héraðsdómur

Í niðurstöðukafla Hæstaréttar segir að við mat á því hvort háttsemi mannsins verði heimfærð til ákvæðis almennra hegningarlaga um nauðgun vegna samþykkisskorts við þessar aðstæður tvinnist mat á þroska brotaþola saman við sönnunarmat að öðru leyti. 

Niðurstaða héraðsdóms um þessa heimfærslu hafi meðal annars verið reist á mati á trúverðugleika framburðar brotaþola. Óháð niðurstöðu þar um hafi slíkri aðferðafræði ekki verið beitt í Landsrétti en óhjákvæmilegt hafi verið að Landsréttur mæti sjálfstætt hvort það leiddi af þroska brotaþola sem og atvikum öðrum hvort hún hafi verið bær til þess að veita gilt samþykki fyrir samræði við manninn.

„Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið eru slíkir annmarkar á sönnunarmati og röksemdum í hinum áfrýjaða dómi um ætlað brot gegn 194. gr. almennra hegningarlaga að ekki er útilokað að þeir hafi haft áhrif á niðurstöðu málsins. Ber því að ómerkja hann og vísa málinu aftur til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.“