Skautað fram­hjá þjóðinni

Með þingsályktun nr. 1/137, sem samþykkt var 16. júlí 2009, fól Alþingi ríkisstjórninni að leggja fram umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið skyldi haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning. Óvíst er hvort þingsályktunin sé enn í fullu gildi. Þjóðin var ekki spurð álits, enda var talið að hún hefði ekki fullnægjandi þekkingu á málinu. Þáverandi ríkisstjórn ákvað að hefja yfirferð á umsóknarferlinu, „kíkja í pakkann“, sem reyndist fela í sér 35 samningskafla og tókst ríkisstjórninni að ljúka yfirferð á 7 af 35 köflum áður en ferlinu var lokað tímabundið árið 2011. Ellefu köflum var aftur lokað tímabundið.

Þeir viðkvæmu kaflar sem ekki voru opnaðir voru þeir kaflar sem skiptu Ísland mestu máli svo sem landbúnaðarmál og dreifbýlisþróun, matvælastefna og fæðuöryggi, fiskveiðistefna og orkumál, meðal annars vegna vatnsréttinda og virkjanastefnu, dómsmál og mannréttindamál, réttarfars- og innanríkismál, landamæramál (Schengen-samþætting og fleira), innri markaðurinn og fyrirvarar, það er að segja ákvæði í lokasamningnum.

Nú, 17 árum síðar, hyggst ríkisstjórnin efna til atkvæðagreiðslu um „framhald samningaviðræðna“ eða „framhald aðildarviðræðna“ við Evrópusambandið. Fyrri viðræður voru hafnar án þess að leita eftir samþykki þjóðarinnar og þjóðin hefur ekki verið upplýst nægilega vel um það sem þegar hefur verið samið um. Ætti ekki fyrst að leita álits þjóðarinnar á því hvort hún samþykkir þá samninga sem þegar hafa verið gerðir, án hennar samþykkis og/eða vitundar, áður en haldið er lengra?

Hver eru samningsmarkmið núverandi ríkisstjórnar? Um hvaða atriði hyggst hún semja? Er stefnt að varanlegum undanþágum eða tímabundnum sérlausnum? Er slíkt í boði? Ætti ekki fyrst að upplýsa þjóðina um þessi atriði og leita eftir samþykki hennar?

Getur ríkisstjórnin efnt til bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu um atriði sem samræmast ekki stjórnarskrá íslenska lýðveldisins? (Þjóðaratkvæðagreiðslur á íslandi eru í eðli sínu pólitískt bindandi.)

Ætti ekki fyrst að leita samþykkis þjóðarinnar fyrir slíkum breytingum á stjórnarskránni?

Höfundur er læknir og fullveldissinni.