„Hrika­lega ó­á­byrgt og jafn­vel hættu­legt“ að senda börnin sín vís­vitandi veik á leik­skóla

María er móðir tveggja ára drengs, Ýmis Þórs, sem glímir við afleiðingar alvarlegra veikinda sem komu upp strax við fæðingu. Hún segir umræðuna um veik börn í leikskólum ekki snúast um að skamma foreldra heldur um að benda á kerfislægan vanda sem hafi áhrif á börn, foreldra og starfsfólk leikskóla. Að hennar mati leiðir takmarkaður veikindaréttur foreldra til vítahrings sem allir tapa á.

María birti nýlega færslu á facebook sem fengið hefur mikil viðbrögð en þar fjallar hún um þá stöðu þegar foreldrar senda börn sín veik í leikskóla og hvaða áhrif það getur haft á viðkvæman hóp barna. 

Í samtali við Vísi segir María umræðuna stærri en svo að hún snúist um einstaka foreldra – hún snúist um kerfið.

Verulegt álag

Í færslunni skrifar María meðal annars:

„Sem móðir langveiks barns langaði mig aðeins að snerta á einu.

Það að viljandi senda börnin ykkar veik í leikskóla eða skóla er svo hrikalega óábyrgt og jafnvel hættulegt fyrir til dæmis langveik börn. Meira segja bara smá hálsbólga fyrir öðrum börnum getur haft raunverulegar afleiðingar fyrir börn sem eru viðkvæmari. Sonur minn má til dæmis ekki við því að verða veikur því öll veikindi fara margfalt verr í hann og endar hann nær alltaf á því að þurfa á stærri inngripum á spítala að halda.“

Hún bætir við:

„Ég veit að það er leiðinlegt að vera heima í einn til þrjá daga með barn sem er með flensu og fólki finnst það kannski óþarfi en mér finnst bara nauðsynlegt að foreldrar átti sig á því að þetta geti verið hættulegt fyrir önnur börn í bekk/deild barnanna þeirra og haldi börnunum sínum bara heima ef þau eru veik. Og ég ætla bara taka fram að ég er ekki að tala um leikskólahor heldur að senda barn viljandi veikt, til dæmis ef barnið er með hálsbólgu eða vægan hita. Getum við plís staðið saman í því að reyna okkar besta við að vernda heilsu allra barna?“

María segir færsluna ekki einungis hafa verið skrifaða út frá aðstæðum fjölskyldu sinnar.

„Textinn var meira skrifaður fyrir hönd allra foreldra langveikra barna. Sonur minn er nefnilega gríðarlega heppinn og þó svo að veikindi leggist verr á hann en önnur börn þá hefur hann ekki þurft að vera yfir nótt á spítala síðan hann var minni og aðeins þurft aukameðferð á dagdeild. Vandi hans er aðallega meltingartengdur en ekki ónæmistengdur, hann er samt með mjög vægt cerebral palsy líka.“

Hún segir veikindi þó hafa í för með sér verulegt álag.

„Veikindi hans hafa þau áhrif að meðferðin sem hann er alltaf að fá við meltingarvandanum hættir að virka tímabundið og veldur sárum verkjum. Hann verður þrútinn á maganum og sefur varla en það er ekki lífshættulegt, bara erfitt fyrir hann. Ég vil ekki vera að gera of mikið mál úr okkar aðstæðum heldur ræða um þennan viðkvæma hóp í heild.“

María viðurkennir að færslan hafi verið skrifuð í ákveðinni bræði.

„Ég bjóst alls ekki við því svo margir myndu sjá þetta og bregðast við. Ég skrifaði færsluna í svolítilli bræði eftir að hafa orðið vitni að umræðu foreldra um að þeir gefi börnunum sínum oft stíl þegar þau eru veik og sendi þau í leikskólann – þrátt fyrir að þau séu veik.“

Eftir viðbrögð og umræður segist hún þó hafa endurmetið stöðuna.

„Annars er líka fínt að koma á framfæri að þegar ég skrifaði póstinn á facebook, þá var ég ekki búin að heyra hlið foreldra/leikskólastarfsmanna og var einungis að hugsa þetta út frá því sem ég og fólk í kringum mig hefur upplifað. En eftir að hafa lesið rúm fimmtíu komment sem rituð voru undir færsluna, ásamt því að kynna mér þetta í þaula, þá finnst mér nokkuð ljóst að það eru ekki foreldrar eða kennarar að bregðast heldur kerfið.“

Veikindaréttur og vítahringur

María bendir á að núverandi reglur um veikindarétt foreldra séu lykilatriði í umræðunni.

„Mér stendur bara ekki á sama þegar foreldrar senda börnin sín viljandi veik í leikskóla svo þeir geti sjálfir mætt til vinnu. Sem er annars líka vinkill í þessu að foreldrar fá bara tólf veikindadaga vegna barns á ári, sem er bara alls alls ekki nóg. Aukinn veikindaréttur vegna barna myndi held ég bæta svo mikið og jafnvel laga þennan vítahring sem myndast.“

Hún lýsir vítahringnum þannig:

„Aukinn veikindaréttur vegna barns þýðir að færri börn mæta veik í leikskóla sem þýðir að færri börn smitast sem þýðir að færri leikskólakennarar forfallast sem þýðir minni mannekla sem þýðir að foreldrar þurfa ekki að missa eins mikið úr vinnu. Ég er búin að sjá það á öðrum póstum á Mæðratips að margir eru sammála mér um þetta og eru jafnvel dæmi um að leikskólastarfsfólk upplifi sig tilneytt að mæta veikt í vinnu sem er náttúrulega alls ekki eðlilegt og þarf virkilega að bæta úr.“

Hún vitnar jafnframt í reynslu foreldris annars langveiks barns:

„Á meðan allir upplifðu covid-sóttvarnir sem kvöð, þá upplifðum við það sem létti.“ Það ætti að segja svolítið mikið. Þetta að ofan á ekki við um okkur, þar sem minn drengur er fæddur 2024, en ég tel það þó eiga við fyrir stóran hóp.“

„Hann er alveg eins og allir aðrir krakkar“

María segir mikilvægt að umræðan um veikindi sonar hennar skilgreini hann ekki.

„Ég vil að það sé skýrt að þó svo að sonur minn sé langveikur þá er hann alveg eins og allir aðrir krakkar, hann þroskast eðlilega, honum gengur vel í leikskólanum og hann elskar að syngja og fara í sveitina. Ástæðan fyrir því að þetta skiptir mig máli er að okkur foreldrum finnst fólk ýmist koma öðruvísi fram við hann og talar öðruvísi um hann ef það heyrir að hann sé með fötlun.“

Hún ítrekar að gagnrýnin sé ekki persónuleg.

„Bræðin beinist ekki endilega að foreldrunum sjálfum heldur frekar að því að kerfið virki þannig að foreldrar séu nær tilneyddir að senda börnin sín veik í leikskóla því annars eigi þau á hættu tekjutap. Ég efast stórlega um að foreldrar vilji senda börnin sín veik í leikskóla eða skóla eða til dagforeldra og ég tel að flestir foreldrar láti sig hafa það að missa tekjur einn og einn dag vegna veikinda barns. Hins vegar eru bara ekki allir foreldrar í þeirri stöðu að hafa efni á því að missa tekjur. Ég viðurkenni að þegar ég skrifaði póstinn á facebook þá var ég ekki að horfa á þetta frá þessu sjónarhorni og er þakklát fyrir að hafa fengið að heyra þá hlið líka.“

Félagsleg einangrun og fjárhagsáhyggjur

María nefnir sérstaklega að fjöldi veikindadaga taki ekki mið af fjölda barna og að rétturinn fylgi foreldri en ekki barni. Þá telur hún rétt að huga sérstaklega að stöðu einstæðra foreldra og foreldra langveikra barna.

„Foreldrar langveikra barna, þá sérstaklega foreldrar með börn sem eru með ónæmisgalla eða veikt ónæmiskerfi að geta fengið meiri veikindarétt án þess að eiga á hættu á að missa vinnu og laun, það væri til dæmis hægt að veita slíka undanþágu ef vottorð frá lækni lægi fyrir.

Margir foreldrar langveikra barna eiga erfitt með að halda sér í vinnu og eru jafnvel á bótum vegna þess að kerfið býður ekki upp á neinn sveigjanleika fyrir foreldra í slíkum aðstæðum. Það getur nú þegar verið félagslega einangrandi að eiga langveikt barn og aukið aðgengi að vinnumarkaði gæti hjálpað mikið með það.“

Að sögn Maríu fylgir því oft félagsleg einangrun að eiga langveikt barn.

„Þetta er byggt á sameiginlegri upplifun minni og margra annarra foreldra í þessari stöðu. Félagsleg einangrun er erfiður og algengur fylgifiskur þess að eiga langveikt barn. Einnig fjárhagsáhyggjur, en foreldrar langveikra barna hafa ekkert frekar efni á tekjutapi vegna veikinda barns en aðrir foreldrar. Og í raun ef það er einhver sem þekkir það mest og best að verða fyrir miklum tekjumissi vegna veikinda barna sinna þá eru það akkúrat foreldrar langveikra barna.“

Kallar eftir breytingum

Að lokum segir María mikilvægt að stjórnvöld og skólayfirvöld taki umræðuna alvarlega.

„Það er mikilvægt ef við viljum búa í samfélagi sem styður við barnafjölskyldur að allir foreldrar eigi kost á því að vera heima með börnum sínum í veikindum og þurfi ekki að hafa áhyggjur af tekjutapi á meðan. Ég tel þessa umræðu vera virkilega mikilvæga þegar kemur að málefnum barna og fjölskyldna og ég vona innilega að þessu verði bætt á verkefnalistann.“

Umræðan sem María hefur hrundið af stað snýst samkvæmt henni ekki um að stimpla foreldra heldur um að skoða hvernig skipulag vinnumarkaðar og réttindi foreldra hafa áhrif á allan barnahópinn. Í því samhengi er spurningin sem hún leggur upp með einföld: hvort samfélagið sé tilbúið að breyta reglum þannig að foreldrar geti raunverulega verið heima með veik börn án þess að greiða fyrir það með tekjutapi – og hvort það sé í raun hagur allra.