Leik­skóla­mál í Reykja­vík – stað­reyndir og mögu­legar lausnir

Leikskólamál í Reykjavík eru í alvarlegum vanda. Vandinn er ekki tímabundinn heldur kerfisbundinn og hefur verið staðfestur ítrekað í gögnum frá Ríkisendurskoðun, Hagstofu Íslands og Sambandi íslenskra sveitarfélaga.

Hvað er að?

Skortur á menntuðum leikskólakennurum er eitt stærsta vandamálið. Í Reykjavík er hlutfall menntaðs starfsfólks víða langt undir þeim markmiðum sem sett eru í lögum. Þetta leiðir til mikils álags, veikindaforfalla og lokana deilda. Samkvæmt gögnum Hagstofu er stór hluti starfsfólks í leikskólum án kennaramenntunar og er þar meðal annars um að kenna launum miðað við námskröfur, styttingu vinnuvikunnar án skilnings rekstraraðila og fjárskorti.

Það er því rekstrarform borgarinnar sem ýtir undir manneklu. Laun, vaktakerfi og starfsumhverfi standast illa samanburð við aðra opinbera vinnustaði. Afleiðingin er hröð starfsmannavelta og stutt stopp ákveðins kjarna í starfi.

Stjórnsýslan er of miðstýrð. Leikskólastjórar hafa takmarkað sjálfstæði yfir ráðningum, skipulagi og daglegum rekstri. Þetta dregur úr faglegri ábyrgð og hægir á lausnum.

Foreldrar bera afleiðingarnar. Skertir opnunartímar, sameining deilda og lokanir með skömmum fyrirvara hafa bein áhrif á atvinnuþátttöku og öryggi fjölskyldna. Þetta er viðurkennt vandamál í gögnum Reykjavíkurborgar.

Hvað er ekki orsökin

Vandinn stafar ekki fyrst og fremst af barnafjölgun. Ekki af ófyrirséðum aðstæðum eða tekjuskorti borgarinnar. Hann á rætur í skipulagi, forgangsröðun og ábyrgðarleysi í kerfinu. Gott er að miða við einkarekna leikskóla sem fæstir standa í slíkum vanda.

Hver er lausnin

Leikskólinn þarf að verða raunverulegt fyrsta skólastig með skýrri sameiginlegri ábyrgð ríkis og sveitarfélaga. Starfsumhverfi og kjör þurfa að endurspegla það hlutverk.

Leikskólar þurfa meira sjálfstæði í rekstri. Stjórnendur eiga að hafa raunverulegt vald yfir ráðningum, vaktakerfum og nýtingu fjármagns. Meiri ábyrgð skapar meira aðhald og skilning á rekstri leikskólans. Minnka þarf yfirbyggingu og afskipti ófaglegra aðila.

Nýta þarf einkarekstur og sjálfstæða aðila með skýrum reglum og eftirliti. Reynslan úr öðrum sveitarfélögum sýnir meiri stöðugleika þar sem slíkt samstarf er nýtt.

Að lokum þarf að tala skýrt við foreldra. Loforð sem standast ekki grafa undan trausti. Heiðarleg þjónustuviðmið og markviss umbótaleið er lausn til framtíðar.

Leikskólamál í Reykjavík eru því ekki í vanda vegna skorts á vilja heldur vegna stýringar þar sem enginn ber skýra ábyrgð. Börn og foreldrar eiga ekki að borga fyrir vanmátt og skipulagsleysi borgarinnar.

Höfundar eru ráðgjafi og kennari og eru fyrirsvarsmenn Okkar borg.