Fram­lag Ís­lands til Parísar­samningsins ó­háð ESB-mark­miði

Misskilningur íslenskra stjórnvalda virðist hafa snúist um að Ísland tæki beinan þátt í markmiði Evrópusambandsins um 55 prósent samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2030. Noregur og Ísland hafa átt í samstarfi við ESB um Parísarsamninginn frá því að hann var gerður fyrir áratug.

Aðildarríki samningsins þurfa að skila inn svonefndum landsákvörðuðum framlögum sem kveða í raun á um markmið þeirra um samdrátt í losun. Á grundvelli misskilningsins sögðust íslensk stjórnvöld árið 2021 stefna á rúmlega helmings samdrátt og að honum ætti að ná í samstarfi við ESB og Noreg.

Athugasemdir voru gerðar við þessa framsetningu við úttekt á samningnum snemma árs 2024. Bæði rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, sem heldur utan um samninginn, og ESB leit svo á að framlag Íslands væri óháð markmiði sambandsins.

Stjórnvöld leiðréttu því framlagið í september, um svipað leyti og þau skiluðu inn nýju markmiði fyrir árið 2035.

Hver um sig sjálfstæður aðili að Parísarsamningi

Þær skýringar sem umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hefur gefið á misskilningum er að stjórnvöld hafi talið að samstarfið væri sama eðlis og á tímabili Kýótóbókunarinnar, forvera Parísarsamningsins. Þá gerði Ísland losun sína upp sameiginlega með ESB.

Vísaði ráðuneytið til óskýrrar forsendu samstarfsins við ESB og tæknilegra flókinna viðræðna EFTA-ríkjanna um innleiðingu og aðlaganir loftslagsregluverks ESB.

Samuel Ulfgard, varasendiherra Evrópusambandsins á Íslandi, segir það íslenskra stjórnvalda að skýra skilning sinn á landsframlagi sínu gagnvart Parísarsamningnum.

Frá sjónarhóli sambandsins byggi samstarf þess við Ísland og Noreg á sameiginlegri skuldbindingu þeirra um að bregðast við loftslagsbreytingum og að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins.

„Hvert og eitt er sérstakur aðili að Parísarsamningnum en skerpt er á samstarfi okkar í EES-samningnum,“ segir í skriflegu svari Ulfgard við fyrirspurn Vísis um misskilninginn.

„Ómissandi“ þátttakendur í loftslagsmetnaði Evrópu

Samstarf Íslands við ESB um loftslagssamninginn gengur þannig í raun ekki út á sameiginlegt losunarmarkmið. 

Ísland hefur aftur á móti tekið upp þau þrjú stjórnkerfi sem ESB hefur smíðað utan um losunarmarkmið sín í gegnum EES-samninginn. Þetta eru viðskiptakerfið með losunarheimildir (ETS) fyrir stóriðju og alþjóðaflug, ESR-kerfið með svonefnda samfélagslosun og LULUCF utan um losun vegna landnotkunar.

Ulfgard segir í svari sínu að þessi kerfi styðji ESB, Ísland og Noreg í því að þau nái markmiðum sínum gagnvart Parísarsamkomulaginu, hvert fyrir sig.

„Ísland og Noregur eru þannig ómissandi (e. integral) samstarfsaðilar sem leggja sitt að mörkum til að heildaraðgerðir í loftslagsmálum nái árangri og í því markmiði okkar að verða fyrsta kolefnishlutlausa álfan fyrir árið 2050,“ segir varasendiherrann.

Ábyrgð og skyldur gagnvart ESB, ekki Parísarsamningnum

Þessi skilningur sendifulltrúa ESB á samstarfi Íslands og sambandsins er sá sami og kom fram í lögfræðilegri álitsgerð sem Bjarni Már Magnússon, prófessor í lögfræði og fulltrúi í Loftslagsráði, vann fyrir ráðið í haust.

Í álitsgerðinni ályktar prófessorinn að Ísland sé með sjálfstæða aðild að Parísarsamningnum og ábyrgð stjórnvalda gagnvart honum sé óháð ESB. Þær skuldbindingar sem Ísland hefur gengist undir gagnvart ESB séu óháðar Parísarsamningnum sjálfum þótt þær byggist á markmiðum hans.

Þátttöku í stjórnkerfum ESB fylgir aftur krafa um árangur og vanefndir geta haft fjárhagslegar afleiðingar. Ísland gæti þannig þurft að kaupa losunarheimildir standist það ekki skuldbindingar sínar í evrópsku kerfunum. Stjórnvöld greiddu hundruð milljóna til þess að gera upp skuldbindingar sínar sem náðust ekki á tímabili Kýótóbókunarinnar.

Slíkum afleiðingum er ekki til að dreifa gagnvart Parísarsamningnum. Þar er ekki kveðið á um tiltekinn árangur í samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda. Aðeins að aðildarríki hans upplýsi um markmið sín og uppfæri þau reglulega upp á við.