Ógnin sem við sjáum ekki – Hið falda tungu­mál ungu kyn­slóðarinnar á netinu

Í dag hefur ungt fólk aðgang að öllum heiminum í lófa sínum. Með síma í höndunum 24/7 eru þau stöðugt tengd við allt! – einnig allt það versta sem internetið hefur uppá að bjóða. Samfélagsmiðlar, spjallforrit og samskiptahættir ungs fólks hafa þróast á ógnarhraða, og eitt af því sem oft fer fram hjá foreldrum og forráðamönnum er hvernig tákn, emojis og skammstafanir eru notuð til að senda duldar skilaboð.

Því miður er það staðreynd að í dag nota netglæpamenn, barnaníðingar og fíkniefnasalar emojis og skammstafanir til að komast í samband við börn og ungmenni. Þess vegna er nauðsynlegt að foreldrar og forráðamenn fræðist um þetta og séu meðvitaðir um merkingu sumra tákna og orðasambanda sem notuð eru í samskiptum á netinu.

🔍 Hvað eru börnin okkar að tala um á netinu?

Unglingar í dag eru hluti af stafrænum heimi þar sem þeir hafa þróað sína eigin tjáningu. Fyrir foreldra og fullorðna er oft erfitt að átta sig á því hvað þessi tákn og orð þýða í raun og veru. Það sem lítur út fyrir að vera saklaus emoji getur í raun haft duldar merkingar – sumar hættulegar.

Í gegnum rannsóknir hafa lögregluyfirvöld eins og Ástralska alríkislögreglan (AFP) og Bandaríska fíkniefnalögreglan (DEA) varað við notkun emojis í ólöglegum tilgangi. Þessar upplýsingar eru ekki ætlaðar til að hræða foreldra heldur til að fræða og gera þeim kleift að grípa inn í ef nauðsynlegt er.

🚨 Börn eru ekki tilbúin fyrir allan heiminn í lófanum

Börn og unglingar eru í stöðugri þroskaþróun. Heilinn þeirra er enn að mótast og þau eiga erfitt með að skilja langtímaafleiðingar eigin hegðunar. Þau eru líka auðveld skotmörk fyrir þá sem vilja misnota þau.

Það sem var einu sinni lokaður heimur barna og unglinga – þar sem þau gátu leikið sér úti og lifað barnæsku sinni – er nú aðgengilegur öllum sem vilja ná til þeirra. Með aðeins einni snertingu á skjá geta þau lent í samskiptum við fullorðna einstaklinga sem hafa alls ekki góðar fyrirætlanir.

Við sjáum í samfélaginu í dag að börn verða fyrir áreiti, ofbeldi og hafa aðgengi að óheilbrigðum hugmyndum og samskiptum á netinu. Þau eru orðin ónæm fyrir hlutum sem ættu að vekja viðbrögð. Þau sjá ofbeldi, klám og eiturlyf á netinu, alla daga sem verður til þess að þeim finnst eins og það sé ekkert mál, og eru því orðin ónæm fyrir flest öllu. Því oftar sem þú sérð eitthvað, því minni áhrif hefur það á mann og þú venst því. Hér áður fyrr var maður sjálfur sendur inn í herbergið sitt þegar ofbeldi eða óheilbrigðir hlutir birtust í fréttatímanum, en nú hafa ungmennin okkar aðgengi að þessu alla daga, alltaf. Við vitum ekkert hvernig “algorithmin” þeirra er í tækjunum. Hvað eru þau að sjá? Og erum við að tala við þau um þetta?

🚨 Dulin merking emojis – hvað ættu foreldrar að vita?

Hér eru nokkur dæmi um hvernig ákveðin emojis eru notuð í vafasömum tilgangi á netinu:

Fíkniefnatengd notkun

🆘 Dulinn samskiptakóði á netinu – skammstafanir sem geta bent til hættu

Á samfélagsmiðlum og spjallforritum eins og Snapchat, Telegram, TikTok og Instagram nota ungmenni skammstafanir sem foreldrar gætu ekki áttað sig á. Hér eru nokkur dæmi:

🔴 Hvað geta foreldrar gert?

🔴 Það er á okkar ábyrgð að vernda börnin okkar

Við getum ekki komið í veg fyrir að börnin okkar séu á netinu, en við getum verndað þau með því að fræða þau og vera til staðar fyrir þau. Netið er ekki að fara neitt, og það er ekki raunhæft að fjarlægja snjallsíma úr lífi barna í dag. En það sem við getum gert er að vera vakandi og fræða okkur um það sem þau eru að sjá, heyra og segja.

Börn þurfa foreldra sem hlusta, sem spyrja spurninga og sem skilja heiminn sem þau lifa í. Ef við lærum tungumálið þeirra getum við verndað þau betur. Hér eru nokkur skref sem foreldrar og forráðamenn geta tekið:

Hlustum á börnin okkar. Verum vakandi. Það gæti bjargað lífi þeirra.

✅ Fylgjast með – Veistu hvaða forrit barnið þitt notar? Fylgstu með skyndilegum breytingum í hegðun þeirra.

✅ Tala við börnin – Eitt stærsta vandamálið er að börn eru hrædd við að tala við foreldra sína af ótta við að missa aðgang að símanum sínum. Tryggðu að þau viti að þau geta komið til þín.

✅ Kynna sér netöryggi – Lærðu um persónuverndarstillingar, lokað spjall og hvernig forrit virka.

✅ Setja reglur – Útskýrðu að netið er ekki einkarými og að þau ættu aldrei að senda eða taka við óviðeigandi myndum.

✅ Vera á varðbergi – Ef barnið þitt notar skammstafanir sem þú þekkir ekki eða er að tala við óþekkta aðila á netinu, ættir þú að skoða það nánar.

🔚 Niðurstaða

Við lifum í heimi þar sem börn og unglingar eru stöðugt í sambandi við umheiminn. Það er hræðilegt að hugsa til þess að þau sjái oft allt það versta á internetinu og að þau séu að verða ónæm fyrir óheilbrigðum áhrifum. Þess vegna er mikilvægt að við sem fullorðnir fræðum okkur, fylgjumst með og tökum virkan þátt í stafrænu lífi þeirra.

👀 Hafðu auga með emojis – það sem virðist saklaust getur verið eitthvað allt annað. 🚨📢 Dreifðu þessari grein og hjálpaðu öðrum að vera meðvitaðir um hvað er raunverulega að gerast á netinu.

Höfundur er grunnskólakennari.