Þrýst á hæsta­rétt vegna kjör­gengis Trumps

Pressa er því á Hæstarétti Bandaríkjanna um að stíga inn pólitíska deilu og úrskurða um kjörgengi Trumps.

Þegar kemur að Maine og Colorado byggja ákvarðanirnar um Trump í einföldu máli á ákvæði sem bætt var við stjórnarskrá Bandaríkjanna eftir þrælastríðið og var ætlað að koma í veg fyrir að uppreisnarmenn kæmust á þing eða í önnur embætti. Ákvæðið meinar þeim sem hafa í opinberu embætti gerst sekir um einhvers konar uppreisn eða stutt aðila sem gerðu það að bjóða sig fram í kosningum.

Sjá einnig: Trump ekki kjör­gengur í Maine

Einnig hefur verið vísað til þessa ákvæðis í lögsóknum annars staðar í Bandaríkjunum og eru þær höfðaðar á grunni tilrauna Trumps til að snúa úrslitum forsetakosninganna 2020 og halda völdum, þó hann hafi tapað kosningunum, og vegna árásarinnar á þinghúsið 6. janúar 2021, þar sem stuðningsmenn hans ruddu sér leið inn í þinghúsið til að koma í veg fyrir formlega staðfestingu á úrslitum kosninganna.

Sjá einnig: Má ekki vera á kjör­seðlinum í Colorado

Margir af stuðningsmönnum Trumps lýstu því einnig yfir að þeir vildu hengja Mike Pence, varaforseta Trumps, því hann neitaði kröfu Trumps um reyna að snúa úrslitum kosninganna. Þá ákvörðun tók Pence á grundvelli þess að hann hafði ekkert vald til að gera slíkt.

Þeir sem segja Trump ekki kjörgengan segja hann sekan um uppreisn vegna árásarinnar. Hann hafi kvatt til hennar og þess vegna megi hann ekki bjóða sig fram til embættis.

Verjendur Trumps segja í fyrsta lagi að óljóst sé hvort áðurnefn ákvæði stjórnarskrárinnar eigi við forseta Bandaríkjanna. Þá segja þeir meðal annars að kjósendur eiga að svara um kjörgengi Trumps, ekki ókjörnir dómarar.

Verjendur Trumps segja einnig að árásin á þinghúsið flokkist ekki sem uppreisn samkvæmt umræddu ákvæði. Þetta hafi frekar verið óeirðir og jafnvel þó þetta hafi verið uppreisn hafi Trump ekki tekið þátt í henni. Hann hafi eingöngu nýtt málfrelsi sitt í aðdraganda árásarinnar.

Feta ótroðnar slóðir

Dómstólar í Minnestota og Michigan hafa komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt meina Trump að vera á kjörseðlum. Innanríkisráðherra Kaliforníu hefur einnig sagt að ekki sé hægt að banna Trump að bjóða sig fram en lög í ríkinu heimila innanríkisráðherra ekki að grípa til slíkra aðgerða.

Þá er von á niðurstöðu úr dómsmáli í Michigan, samkvæmt frétt New York Times.

Repúblikanar í Colorado hafa þegar áfrýjað úrskurðinum þar til hæstaréttar. Ferli ákvörðunar innanríkisráðherra Maine mun líklega taka lengri tíma.

Lögfræðingar sem tengjast bæði Demókrataflokknum og Repúblikanaflokknum hafa kallað eftir því að dómarar hæstaréttar tjái sig um þetta ákvæði stjórnarskrárinnar, þar sem það hefur lítið verið notað í gegnum árin. Embættismenn og dómarar víða um Bandaríkin eru á ótroðnum slóðum.

Taki hæstiréttur málið um kjögengi Trumps fyrir og komist hann að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að meina Trump að bjóða sig fram, væri fátt sem kæmi í veg fyrir það.

Tími skiptir þó máli fyrir Trump, þar sem fovöl eru haldin í Maine, Colorado og nokkrum öðrum ríkjum þann 5. mars. Sá dagur er iðulega kallaður „ofurþriðjudagur“ vestanhafs. Starfsmenn kjörstjórna þessara ríkja þurfa að vita með nokkurra vikna fyrirvara hverjir verða á kjörseðlunum, svo hægt sé að prenta þá út og senda á þá sem ætla að greiða atkvæði utan kjörfundar.

Nafn Trumps verður á kjörseðlum verði ekki kominn niðurstaða í málið fyrir dómstólum.

Umdeildur hæstiréttur

Hæstiréttur Bandaríkjanna hefur þó ekki komist óskaddaður frá pólitískum deilum Bandaríkjamanna undanfarin ár. Þá hafa fregnir af vinskap dómara við bandaríska auðjöfra og ríkulegar gjafir til dómara komið verulega niður á hæstarétti að undanförnu.

Fréttir af slíku má finna á undirsíðu Vísis um Hæstarétt Bandaríkjanna.

Kannanir hafa á undanförnum árum sýnt fram á að verulega hefur dregið úr trausti almennings í Bandaríkjunum til hæstaréttar. Sex dómarar af níu voru skipaðir af forseta úr Repúblikanaflokknum og þrír dómaranna voru skipaðir af Trump.

Undanfarin ár hafa dómararnir ítrekað tekið afstöðu í pólitískum deilumálum íhaldsmönnum Bandaríkjanna í vil. Meðal annars má nefna að hæstiréttur felldi rétt kvenna til þungunarrofs úr gildi, meinuðu yfirvöldum að setja hömlur á vopnaburð á almannafæri og drógu úr getu opinberra stofnana til að skikka fyrirtæki til að draga úr mengun.

Hæstiréttur hefur einnig heimilað fordómafullu fólki að neita samkynhneigðum um þjónustu og var það gert á grunni mjög umdeildrar lögsóknar.

Fyrr í þessum mánuði samþykktu dómararnir að taka fyrir mál frá Lousiana um það hvort konur eigi greiðan aðgang að neyðargetnaðarvörnum eins og eftirpillunni svokölluðu. Alríkisdómari í Louisina hafði dregið verulega úr aðgengi kvenna að lyfjunum og staðfesti hæstiréttur úrskurðinn gæti það átt við öll Bandaríkin.

Fjölmörg dómsmál og ákærur

Jack Smith, sérstakur rannsakandi dómsmálaráðuneytisins, bað dómara hæstaréttar nýverið um flýtimeðferð á máli sem snýr að því hvort Trump njóti enn þeirrar friðhelgi frá lögsóknum sem fylgir forsetaembættinu. Dómararnir höfnuðu því.

Trump stendur frammi fyrir fjórum ákærum vegna tilrauna hans til að snúa úrslitum forsetakosninganna 2020.