Hægur kvikugangur sem gýs líklega alveg við Keili

Páll Einarsson, jarðeðlisfræðingur, ræddi við Fréttastofu Stöðvar 2 vegna kvikugangsins sem er að þrýsta sér upp á yfirborðið við Keili.

Hvað teljið þið að kvikan sé komin grunnt og hversu hratt gæti hún náð til yfirborðs?

„Þarna eins og alltaf vantar gögn í málinu og því miður höfum við ekki allt, sem við höfum stundum haft, til þess að spila úr sem segir okkur nákvæmlega hvernig þessi gangur liggur í jarðskorpunni, hversu grunnt hann nær og hversu hár hann er og hvert rúmmálið er,“ segir Páll Einarsson.

„Þetta væri hægt að finna út með gervitunglamyndum sem hafa ekki enn borist. Menn verða aðeins að bíða, hlutirnir gerast töluvert hratt,“ segir hann enn fremur

„En eftir því sem við sjáum best, það er skjálftavirknin og GPS-mælingar á jarðskorpuhreyfingum sem sýna, eins og ótvírætt er, að þarna er gangur á ferðinni. En ekki nákvæmlega hvað hann er stór eða hvernig hann liggur. En hann er á fleygiferð, við sjáum það á skjálftavirkninni.“

Verðum að reikna með gosi

Nái kvikugangurinn upp á yfirborðið verður gos en hann gæti hins vegar líka storknað neðanjarðar áður en hann nær yfirborðinu.

„Við verðum að reikna með því að það geti orðið gos, hann gæti náð upp á yfirborð og þá verður þetta að sjálfsögðu gos,“ segir Páll.

„Hins vegar höfum við líka í bakhöndinni, hina sviðsmyndina sem er sú að hann nái ekki til yfirborðs áður en efnið þrýtur að neðan. Þá situr hann bara þarna sem gangur og storknar neðanjarðar. Við vitum ekki nákvæmlega hvor kosturinn verður ofan á.“

Þrír kvikugangar átt sér stað á þessum stað

Páll segir að ef litið sé til sögunnar þá hafi þrír sambærilegir kvikugangar átt sér stað á þessum stað.

„Tveir af þeim göngum náðu til yfirborðs og leiddu til goss, einn af þeim gerði það ekki,“ segir Páll.

„Ef við lítum til annarra eldstöðva á landinu, reynslu af þessu, þá er langmesta reynslan frá Kröflu frá því í gamla daga þegar Kröfluumbrotin gengu yfir 1975 til 1984.“

„Þá komu tuttugu svona gangar sem lögðu af stað frá kvikuhólfi. Níu af þeim náðu til yfirborðs og leiddu til gosa. Það urðu því níu eldgos á níu árum.“

Hægir kvikugangar

Páll segir þennan kvikugang og hins kvikugangana í Fagradalsfjalli hafa gengið mjög hægt í samanburði við Kröfluelda.

Hversu hratt er hann búinn að fara á leið sinni til yfirborðs og hversu grunnt er á hann?

„Þessi gangur og þessir gangar allir í Fagradalsfjalli hafa gengið mjög hægt. Þetta er miklu hægara en til dæmis í Kröflu. Kröflugangarnir voru miklu hraðari. Þá tók þetta stundum klukkutíma, stundum tvo klukkutíma, ég held að sá lengsti hafi tekið fjórtán klukkutíma. Þótti okkur ansi langt þá,“ segir Páll.

„Þessir gangar hafa tekið miklu lengri tíma og fyrsti gangurinn sem leiddi til fyrsta gossins tók 23 daga fyrir hann að fara þessa stuttu leið. Þannig þetta eru mjög hægfara gangar. Gangurinn sem leiddi til gossins í fyrra, hann tók fjóra daga í þetta,“ segir hann.

„Núna er þessi gangur búinn að vera tvo sólarhringa á leiðinni.“

„Þannig þetta eru hægfara gangar og ef við lítum til reynslunnar hafa þeir yfirleitt hert á sér eftir því sem tíminn hefur liðið. Það hefur tekið styttri og styttri tíma eftir því sem liðið hefur. Þannig ef hann ætlar til yfirborðs er frekar líklegt að það gerist fljótlega. En það er ekki hægt að ganga að neinu vísu í þessu.“

Gýs líklega við Keili

Páll segir meiri vissu með staðsetningu mögulegs goss. Það myndi líklega eiga sér stað þar sem skjálftavirknin hefur verið mest, alveg nyrst við Keili.

En hvar myndi hann líklegast ná yfirborði?

„Það er meiri vissa með það. Það er langlíklegast að það gerist bara beint yfir þeim stað sem hann hefur verið á,“ segir Páll.

„Þetta er ekkert mjög langur gangur, hann liggur frá Fagradalsfjalli og að Keili. Þetta eru nokkrir kílómetrar. Hvar sem er á þeirri línu gæti hann náð yfirborði, það er langlíklegast að hann geri það.“

„Skjálftavirknin hefur verið mest alveg nyrst, alveg við Keili. Ef til vill er það líklegasti staðurinn,“ segir hann.

Heppilegt gos upp á innviði að gera

Páll segir mögulegt gos heppilegt með innviði að gera. Það geti safnast mikið hraun á hásléttunni milli Keilis og Fagradalsfjalls áður en það fer að gjósa.

Miðað við þessa eldsuppkomu, ef hún yrði, myndi hraun væntanlega ekki fara til Suðurstrandarvegs heldur í átt að Reykjanesbraut?

„Það er mjög erfitt að segja hvert hraunstreymið yrði frá þessum stað. Það fer alveg eftir því hvar nákvæmlega gosstöðin yrði,“ segir hann.

„Þetta er dálítið sérstakt landslag þarna, þetta er tiltölulega flatt, liggur flatt. Þetta er svona háslétta milli Keilis og Fagradalsfjalls og ekki mikið landslag. Þannig að þarna getur runnið talsvert hraun í raun og veru áður en það fer að renna mikið í allar áttir.“

„En hvert það rennur? Það gæti runnið til norðurs, það gæti runnið til vesturs, það gæti runnið til austurs og suðurs. Það gæti runnið ofan í Merardali, beint ofan á hraunið sem þar er fyrir. Þetta er nánast ómögulegt að segja fyrir fram fyrr heldur en gosstöðin sýnir sig ef hún gerir það.“

Við þurfum ekkert að óttast um Reykjanesbrautina strax?

„Nei nei, þetta er eins langt frá öllum innviðum eins og hægt er að vera á Reykjanesskaga. 

„Þetta eru heppilegustu gosstöðvar sem hægt er að ímynda sér miðað við það að þetta gæti leitt til goss á Reykjanesskaga. Það er langt í alla innviði, það er langt á Reykjanesbraut, Grindavíkurveg og Suðurstrandarveg. Þannig þetta er ekkert að gerast í hvelli þó gosið brjótist upp.“

Eldgosatímabil líklega hafið

Páll segir ekki ólíklegt að eldgosatímabil sé hafið og það megi eiga von á eldgosum á kannski tíu ára fresti.

Erum við að horfa á svipað mynstur og Kröfluelda, níu til tíu ára fyrirbæri og eitt gos á ári?

„Það gæti alveg verið og miðað við fyrri gostímabil á Reykjanesskaga virðast þau haga sér eitthvað svipað. Það er að segja það gýs tiltölulega oft í tvö til þrjú hundruð ár og síðan kom löng goshlé.“

„Við höfum nú upplifað eitt af þessum goshléum. Það hefur ekkert gosið á Reykjanesskaga síðan 1240 þangað til 2021.“

„Þannig að þetta er byrjunin væntanlega á gosskeiði ef þetta hagar sér eins og virðist hafa verið á Reykjanesskaganum síðustu árþúsundin. Þá má allt eins búast við að framundan sé gostímabil.“

„Þar erum við kannski ekkert að tala um rosalega mikla gostíðni, kannski tuttugu-þrjátíu gos á næstu tvö-þrjú hundruð árum. Eitt gos á kannski tíu ára fresti. En gos hafa tilhneigingu til að haga sér mjög óreglulega þannig þetta gæti þess vegna gerst á nokkrum árum,“ segir hann að lokum.